Wat hebben een vlucht vogels, een school vissen, een verkeersopstopping en een samenscholing van mensen gemeen? Juist, het zijn groepen. De definitie van een groep kan omschreven worden als "een samenhang van individuen in onderlinge interactie". Het mechanisme van deze samenhang is nog grotendeels onbekend, maar er is onderzoek naar gedaan. Men is daarbij tot de fascinerende conclusie gekomen dat iedere groep, hoe willekeurig ook, een eigen identiteit heeft.

Onderzoek naar "groepen" in de dierenwereld heeft onder meer het volgende uitgewezen. Het samenzijn in een groep biedt bescherming tegen aanvallers; een groep dieren bestaat uiteraard uit honderden paar ogen, waardoor een vijand niet ongemerkt dichtbij kan komen.
Vreemd genoeg heeft men geconstateerd dat de reactiesnelheid van een groep hoger ligt dan dat van een enkel individu.
Bij vogels bijvoorbeeld reageert de vogel die zich het dichtste bij de verstoring bevindt het eerst met een reactiesnelheid van 62 milliseconden. Deze reactiesnelheid vermeerdert zich naarmate de overige vogels reageren, waarbij de laatste vogels reageren binnen slechts 15 milliseconden; viermaal zo snel dus.
Dit zelfde gegeven vindt men terug bij mensen. Bij de “line-dance” is gebleken dat de eerste danser een reactiesnelheid heeft van 0,2 seconde en dat de reactiesnelheid zich door de rij heen verdubbelt naar slechts 0,1 seconde bij de laatste in de rij.

Vervolgens wees onderzoek uit dat het verblijf in een groep minder energie kost. Een vlucht vogels kan, door gebruik te maken van aërodynamische principes, met dezelfde hoeveelheid energie 70 procent verder vliegen dan een enkele vogel.
Bij de V-vorm van een vlucht ganzen blijkt dat de plaats in de punt van de V, geheel tegen de verwachtingen in, het meest profiteert van dit principe. Deze plaats wordt dan ook vaak ingenomen door een zwakkere of jongere vogel.
Dit principe geldt ook voor een school vissen, die dan weer gebruik maken van de vortexes in water.
Er is hier sprake van een natuurlijk principe dat niet wordt vermeld in de biologieboeken.

Een subliem voorbeeld van samenwerking in groepen is het Portugese Oorlogschip. Al ziet dit dier er uit als een individuele kwal, feitelijk bestaat het uit een kolonie van individuele poliepen die zich hebben samengevoegd tot een complex geheel. De diverse poliepen hebben ieder een eigen functie; sommige vangen voedsel, sommige verteren dit voedsel, sommige reageren op licht en donker, sommige fungeren als seksorganen en enkele vormen de lange tentakels, die wel 50 meter lang kunnen worden. Dit vreemde samenraapsel van diertjes werkt op de een of andere manier samen. Ze hebben geen gemeenschappelijk zenuwstelsel maar reageren op elektrische signalen. De onderlinge samenwerking tussen de poliepen geeft blijk van een coördinatie die normaal gesproken geassocieerd wordt individualiteit. Om het helemaal af te toppen “navigeert” deze verzameling poliepen op de zeeën in een hoek van 45 graden op de wind. In een lichte bries bereikt het een snelheid van ca. 4 knopen (120 meter per minuut). Dit betekent dat het 10 kilometer of meer per dag haalt. Daarbij houdt het nog rekening ook met ronddrijvend zeewier.

Het fenomeen van groepvorming door mensen is ook bestudeerd. Het fascinerende boek van nobelprijs winnaar Elias Canetti, “Crowds and Power”, doet hier bijvoorbeeld verslag van. Canetti beschouwt een groep als een individuele identiteit. Hij maakt hierbij onderscheid tussen toevallig gevormde groepen (zoals mensen die op een trein staan te wachten) en groepen met een doel (bijv. staking).
Groepen kunnen overal ontstaan. Het ene moment is de straat leeg en het volgende moment, als in antwoord op een mysterieus signaal beginnen mensen samen te klonteren, alsof ze zich gezamenlijk naar een onzichtbaar doel bewegen. De betrokkenen zijn zich hier zelden van bewust. Canetti beschrijft deze eerste fase van groepsvorming als “een nevelige entiteit die zich voedt met mensen”. Het is dan nog in een jong stadium en wordt enkel gedreven door de behoefte om te groeien. Eenmaal opgenomen wordt het individu onderdeel van de groep.

Gerelateerd aan deze publicatie:
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden