In de vorige delen hebben we de oorsprong van het fenomeen concentratiekamp gezien en hebben we een vluchtige blik kunnen werpen in het Sovjet kampsysteem. En hoewel doelstellingen onderling kunnen verschillen is de uitkomst altijd hetzelfde. Mensen die andere mensen kwellen of doden om puur ideologische redenen. Soms verschillen de benamingen van zulke inrichtingen. Zo zijn er werkkampen, strafkampen, dodenkampen, (her-)opvoedingskampen, vluchtelingenkampen en soms zelfs ook krijgsgevangenenkampen. Wat de vorm of benaming ook, ze balanceren allemaal op de lijn van het concentratiekamp. Het is maar net aan het heersende regime en hun propaganda hoe het systeem tot uitvoer wordt gebracht. Een blik in psyche van het kamp.



Als we even kort door de bocht gaan kunnen we stellen dat de Nazi's hun kampen hadden om vooral te kwellen of te vernietigen. De sovjets daarin tegen zagen er meer economisch belang in en een mogelijkheid om 'antirevolutionairen' uit de samenleving te weren. De beruchte jappenkampen gebruikte hun gevangenen voor aanleg van onder andere spoorlijnen maar ook het kwellen het ging tenslotte toch maar om 'inferieure rassen'. We zagen dat na de tweede wereldoorlog het concept concentratiekamp gewoon bleef bestaan.

Om een concentratiekamp succesvol te leiden heeft men mensen nodig. En om te zorgen dat die mensen hun onmenselijke taak uitvoeren is het zaak voor machthebbers om een goed geoliede propaganda machine te hebben. In het geval van Nazi-Duitsland blies men het schrikidee van de 'untermensch' op tot gigantische proporties. Idem voor de Sovjets die luidkeels het dreigende gevaar van de 'Vijanden van de staat en het volk' noemden.

In principe maakt het niet uit welke benaming men aan gevangen hangt als maar goed duidelijk is dat het om sociaal/politiek ongewenste subversieve elementen gaat. Daarnaast moet je als machthebber ook een stok achter de deur hebben in de vorm van verraders/geheime politie zodat je het wel uit je hoofd laat om ook als 'social misfit' gezien te worden en meewerken letterlijk een zaak van levensbelang wordt. Daarboven zit natuurlijk een beloningsysteem. Trouwe medewerkers kunnen rekenen op de 'dankbaarheid van het regime' meestal in de vorm van voedsel en relatieve veiligheid.

In de kampen zelf is het van belang dat gevangen hun waardigheid en identiteit verliezen. Dat proces heet 'depersonificeren". Het doel is duidelijk. Gevangen mogen niet gezien worden als mensen/buren/vrienden/familie maar als 'dingen' of zombies. Kleding afpakken, koppen kaalscheren, nummers gebruiken in plaats van namen en in heel slechte omstandigheden houden zodat ze er vanzelf als 'untermensch' gaan uitzien of zich gedragen.

Als machthebbers zo'n systeem op de rit hebben werkt, zoals de historie ons leert, het gros van de bevolking mee met alle excessen van dien. Het idee dat alleen fanatieke Nazi's of andere ideologie-aanhangers het kampsysteem leiden is onjuist. Daniel Goldhagen bijvoorbeeld toonde in zijn historisch onderzoek al aan dat onder de juiste omstandigheden gewone willekeurige burgers er geen moeite mee hadden om te doden of te kwellen. Natuurlijk vormden ook de kampmedewerkers een afspiegeling van de maatschappij. Er waren relatief aardige bewakers en commandanten enerzijds en pure sadisten anderzijds.

Het idee van wij (als goeden) en zij (als slechten) is dus een belangrijk ingrediënt. We zien zowel in het verleden als het heden dat er telkens weer 'goeden 'en 'slechten 'worden gecreëerd. Momenteel zijn bijvoorbeeld de 'terroristen' (wat in feite een even vage aanduiding is als 'Vijand van het Volk' ) het haasje. Dankzij de Amerikaanse 'War on Terror' creëert de overheid een duidelijk vijandsbeeld. Gevangen van de 'War on Terror' worden dan niet meer gezien als wetsovertreders maar als een minderwaardig soort mens. Het effect daarvan is duidelijk terug te zien in bijvoorbeeld de Abu Ghraib-gevangenis waar Amerikanen overgingen tot wrede en onnodige vormen van kwelling. We zien ook duidelijk de kaders van de propaganda waarin dat zich afspeelde. Amerikanen kregen het zelfbeeld van 'democratie, vrijheid en geluk brengende bevrijders' terwijl de andere partij als 'subversieve, blind religieuze en achterlijke terreurverspreiders' te kijk werden gezet. In feite maakt de benaming niet uit als de strekking maar duidelijk is Übermench-Untermensch dus. Daders moeten naar zichzelf toe hun daden kunnen rechtvaardigen en dat lukt met name als de slachtoffers breed gezien worden als gevaarlijk of onwaardig of bijvoorkeur beide.


( Kwellen om het kwellen in Abu Ghraib )

Hoewel verschillende regimes behoorlijk wat concentratiekampen hadden en hebben blijft het vaak een publiek geheim. Net zoals we liever niet willen weten waar ons afval blijft, houden machthebbers hun kampen liever verborgen. Op kaarten werden en worden ze veelal niet vermeld en op een voor propaganda doeleinde bestemd kamp na was en is fotograferen of filmen er verboden. Soms werden dergelijke kampen zo goed stilgehouden dat we er niets van terug zien in de geschiedenisboeken.

Maar toch, wie hier kijkt ziet een keurige opsomming van landen waar kampen te vinden waren of zijn.

In het volgende blog ga ik het hebben over de naoorlogse concentratiekampen in Europa. Waren die er dan? Jazeker en hun dodental bedroeg meer dan 5 miljoen.

Daniel Goldhagen
Hitlers gewillige beulen
ISBN 90-410-9014-2

Ganzfeld: raar idee eigenlijk dat onder bepaalde omstandigheden die net zo snel kunnen opkomen als poepen je aardige buurman, het vriendelijke winkelmeisje of collega je met alle liefde een kamp in schopt als je eenmaal formeel bent gebrandtmerkt als 'sociaal ongewenst element'.

Op 02-11-2007 9:45:41 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Clark Kendt: Mensen doen elkaar zo wat aan in de wereld. Als het niet door het streven naar macht of voorraden komt, dan zit er op kleinere schaal wel een of andere frustratie, ongenoegen of woede achter. Moest iedereen nu eens aan zichzelf werken in plaats van aan de ander...

:S
Op 02-11-2007 17:59:14 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
MareJane: Hebben jullie al eens gezocht op FEMA in google of wat voor zoekmachine ook? Er zijn in Amerika al inmiddels 800 "concentratiekampen" standby en die zijn niet ingericht voor oorlogsmidadigers. Al gehoord over de Martial Law in Amerika, waarbij men burgers zonder opgaaf van redenen zo kan opsluiten en zonder recht van proces en advocaat? Er gaan al geruchten dat de Amerikaanse bevolking opgepakt gaat worden en in die kampen gestopt kan worden. Reden: totalitaire staat en totale controle over de mensen, maar dat moeten het er wel een tig-miljoen minder worden.
Ga eens kijken op internet wat er daar allemaal speelt en blik eens terug naar WOII en je ziet beelden die je de haren te bergen rijzen.
Er komt een burgeroorlog in Amerika. Niet tussen burgers onderling zoals de vorige, maar tussen burgers (lees: verzetstrijders) en het geïndoctrineerde leger.
Op 02-11-2008 22:48:43 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Pulmonaria: interresant & goedgeschreven artikel,
vreselijk dat zulke dingen voorkomen.

Laat maar weer eens de manieren zien waarop mensen aan de macht komen.
Op 03-11-2008 16:22:34 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden