Mythologieën zijn volgens de één sprookjes en volgens de ander belangrijke kennis verpakt in een voor ieder begrijpelijk of in ieder geval aansprekend verhaal. Pas als we meerdere mythologieën uit verschillende windstreken naast elkaar leggen en een rode draad ontdekken kunnen we het eigenlijke verhaal gaan distilleren. Wie zich slechts concentreert op een enkele mythe komt nooit een stap dichter tot de kern. We moeten zin en onzin scheiden en als lagen behang in een oud huis velletje voor velletje afkrabben. Dat het de moeite loont kan ik u verzekeren. We moeten gewoon focus houden en ons niet laten afleiden door de vele dwaalsporen.


( zeven meter hoge, 6 ton zware bijna massief ijzeren zuil (99.7% zodat roest er nagenoeg geen vat op heeft) staat nu in een moskee in Dehli. De inscriptie op de zuil is in Sanskriet en zegt dat de zuil oorspronkelijk ergens anders stond. Het is dus een heel oude zuil en het materiaal (99.7 zuiver ijzer) kon men pas in 1938 namaken.) Waarom al die moeite in een grijs verleden op een simpel paaltje te maken? )

En dwaalsporen zijn gauw gemaakt. Als bijvoorbeeld een toekomstige beschaving over pakweg 4.000 jaar onze beschaving zouden opgraven komen ze overal dezelfde vreemde mysterieze symbolen tegen van een ster en een plant gescheiden door een liggende balk. Wat zou men concluderen? De ster zou voor kosmos kunnen staan en de plant als 'heilige plant'. Botanisten zouden de plant misschien als hop kunnen identificeren, een plant je men kan laten gisten om een lekker drankje van te brouwen. Voordat je het weet zou een gewoon Heineken logo symbool staan voor een alcoholische kosmos aanbiddende cultus. De toekomstige grenswetenschapper die zou beweren dat het gewoon een marketinguiting was van een doorgeschoten consumenten maatschappij zou weggehoond worden.


( Wat zou men over 4000 jaar denken van dit monidiale symbool? )

Onoplosbaar? Neen, toch niet helemaal. We moeten gewoon nog verder de oudheid in. 3.000 jaar oude artefacten uit het tweestromenland tonen ons de 'boom' in zijn oervorm. Nog voordat de 'bomen' botanische kenmerken en geflankeerde wezens kregen waren ze opvallend abstract. Ze leken meer op zuilen met een dubbele voet, een halve maan in de top en ‘dwarstakken’ al dan niet met 'vruchten'. Tenminste men neemt aan dat het die gelijkenissen heeft. Was de boom dan toch oorspronkelijk een zuil?


( Voordat de boom een boom was was het een zuil )


( nog wat prototypes)

Knopen doorhakken.

Oké, laten we eens wat orde op zaken stellen. Dat een alcoholische drank gevende boom of plant middelpunt van mythologieën kunnen worden is niet zo moeilijk voor te stellen. Ook in onze tijd bejubelen we het geestrijke vocht en dichten het gunstige eigenschappen toe.


( Wezen naast de boom met emmertje en conisch voorwerp..pijnappel? )

Bomen als kennisdragers of kosmische plattegrond is wat lastiger te verklaren maar laten we een poging wagen. We laten de boom als kennisdrager de spits afbijten en komen terug op de ‘pijnappel’.

Als we oude afbeeldingen goed bekijken vallen een paar zaken op. In sommige gevallen dragen de wezens bij de boom een soort emmertje in de ene hand en een kegelvorming voorwerp in de andere. Zelfs in de Zuid-Amerikaanse Maya cultuur komen we een afbeelding van leraar ‘godheid’ Quetzalcoatl tegen die exact dezelfde attributen toont. Wat zijn het en waarom zijn ze zo belangrijk om af te beelden?

( Ook in Zuid Amerika had de 'Geverderde slang' een emmrtje en een conisch voorwerp )

Volgens geschiedschrijvers zoals Herodotus en Theophrastus zou het gaan om een methode van bevruchting van gewassen die al bij de Mesopotamïers bekend was.

”De palmbomen", zegt Herodotus in zijn beschrijving van Chaldea, "komen in het vlakke land overvloedig voor; de meeste dragen vruchten, die tegelijkertijd brood, wijn en honing opleveren. De bomen worden, evenals vijgenbomen, kunstmatig gekweekt, in het bijzonder op de volgende wijze: de bewoners bevestigen de vrucht van den mannelijke palmboom aan de takken van de vrouwelijke dadelpalm, opdat de cynips in de dadels kan komen, ze rijp maakt en belet dat zij afvallen.”

Klinkt aannemelijk. Kennis der landbouw verpakt in de symboliek van kunstmatige bestuiving. Quatzecoatl stond erom bekend dat hij het Zuid-Amerikaanse volkje onder andere onderwees in landbouw (maïs en katoen bijvoorbeeld). Kennis van landbouw is gelijk aan kennis van overleven en leven. Zonder landbouw geen grote beschavingen.

Een andere theorie is dat het zou gaan om ritueel ‘zuiveringswater’ dat in het emmertje zou zitten en dat een pijnappel als sprenkelaar dienst deed. Er zijn in het verre oosten inderdaad nu nog culturen die op deze wijze gewassen besprenkelen tegen ‘boze geesten’. Zo zijn er wel meer theorieën maar die worden niet zo breed gedragen.

Op voorspraak van Herdotus et al. is het idee van bevruchting is breder gedragen. Er zijn ook wat meer aanwijzingen voor. Net als de Zuid-Amerikaanse Quetzalcoatl of gevederde slang kennen de Chaldeeën een tweeslachtig wezen Dagen of Oannes genaamd die naar verluidt de mensheid onderrichtte in onder andere landbouw en letterkunde. Dezelfde attributen en dezelfde rol komen naar voren. Omdat het om mythologie gaat is de boodschap vaker dieper dan de simpele voorstelling van zaken doet vermoeden. De kennis van het bevruchten van gewassen kan gezien worden als symbool voor ‘leven’. Dat zou kunnen verklaren waarom er ook afbeeldingen van wezens zijn die in plaats van bomen de zonneschijf ‘bevruchten’ en waarom op Egyptische afbeeldingen figuren het Ankh symbool (voor leven) net zo vasthouden als de Mesopotamische figuren de kegels. Zon en leven zijn net zo nauw verbonden met elkaar als water en voedsel. Belangrijke essentiële kennis voor de mens om te overleven.

Maar waarom diezelfde sterke beelden? Als het om kennis van landbouw alleen zou gaan dan lijkt het eerder voor de hand dat men gewassen koos die bij de biotoop passen: maïs in Zuid-Amerika en knolgewassen en kool in het noorden. Maar nee. Mondiaal hebben de oude volkeren kennelijk unaniem voor de boom gekozen. Misschien zijn betekenissen als landbouw of lekkere drankjes er later als kerstballen in gehangen.

de hemellichamen. Zoals we hierboven al een beetje zagen kan men boeken vol schrijven met mythologische beschouwingen. Archetypische denkbeelden van primitieve magisch denkende natuurvolkeren heet het dan vaak. Dat is een vriendelijke manier om te zeggen dat men vroeger De boom die de hemel en de aarde scheidt met zijn vruchten alsals een kleuter zijn omgeving beschouwde. De takken van een boom lijken de hemel te dragen en dus hoppa daar is de oorsprong van de mythe. Dat een berg of knappe heuvel voor dat doel beter geschikt is doet er niet toe. Mensen in de oudheid horen volgens de klassieke opvatting geen verstand te hebben en al helemaal geen zaken groter dan zijzelf te doorgronden.


( Men verving moeiteloos de boom door een zonneschijf, ging het wel om een boom? )

Maar dat het ook anders kan verhaalt geoloog Johan B. Kloosterman, Han voor vrienden. Kijk, nu komen we ergens en krijgen we een vinger achter de deur. In het volgende en laatste deel gaan we de deur wijd open zetten. Eindelijk komen we tot de kern.

Met dank aan uitgeverij Schors www.schor.nl voor het gebruik van materiaal uit het boek:
De geschiedenis der Symbolen.
Graaf Goblet d'Alviella
isbn 90 6378 639 5

Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden