Bedrijfsrechercheur Schalke & Partners kwam onlangs in het nieuws met het onzalige idee om onder andere sollicitanten te onderwerpen aan een leugendetector. Volgens een uitzending van EenVandaag zijn momenteel met name leasemaatschappijen geïnteresseerd. Maar Volgens Harald Merckelbach en Ewout Meijer (Universiteit Maastricht) is het checken van CV’s de “meest onzinnige toepassing” die je kunt bedenken van de leugendetector. “Uit Amerikaans onderzoek is immers bekend dat de foutenmarge van de Schalke & Partners-methode in de tientallen procenten loopt”, aldus de Limburgse wetenschappers. Kortom hoog tijd om ons te verdiepen in het fenomeen van de leugendetector.

Één van de meest tot de verbeelding sprekende stukjes techniek is misschien wel de zogenaamde 'leugendetector'. Een detector overigens die eigenlijk helemaal geen 'leugens' detecteert. Wat het apparaat in feite doet is stress meten. Met name in Amerika wordt te pas en onpas gebruik gemaakt van de 'lie-detector'. Het apparaat wordt onder andere ingezet om de waarheid uit criminelen te krijgen maar ook om bijvoorbeeld sollicitanten te screenen. Maar er zijn beperkingen, het apparaat wijst zeker niet altijd de schuldige aan en kan gemakkelijk de onschuldige in een kwaad daglicht zetten.

Vermoedelijk ligt de oorsprong van het idee van een leugendetector in een oude Aziatische ondervragingstechniek. Verdachten kregen in die tijd een mond vol droge rijst. Men ging ervan uit dat de schuldigen nerveus zouden worden en als gevolg daarvan een droge mond zouden krijgen. De 'schuldigen' waren vervolgens gemakkelijk aan te wijzen, die hadden simpelweg de meeste moeite om de rijst weer uit te spugen.

De hedendaagse leugendetector is een voortvloeisel van het werk van de Duitse psycholoog Max Wertheimer uit 1904 gecombineerd met de bevindingen van medisch student John A. Larson, die in 1921 verbonden was aan de Universiteit van Californië. De eerste leugendetectors maten diverse lichaamskenmerken die gerelateerd waren aan de kennis die men had van wanneer iemand een leugen vertelde en zich daar schuldig over voelde. Omdat de machine meerdere kenmerken tegelijk kon meten stond het apparaat ook bekend onder de naam 'polygraph' (polygraaf). Zodra een 'verdachte' aan de machine verbonden was kreeg deze een tiental vragen voor de kiezen.

Twee van de metingen (hartslag en bloeddruk) zouden plots toenemen wanneer de 'schuldige partij' een zeer indringende vraag kreeg voorgelegd. Een derde meting legt de galvanische huidreactie vast, het apparaat gaat uit van de standaard geleiding van een normale droge huid. De huid heeft zo'n 2 miljoen zweetkliertjes die allemaal een beetje gaan lekken als een 'verdachte' onder druk komt te staan. Een vochtige huid heeft een hogere geleiding en dus zal de meter van de detector op dat moment uitslaan.

Het probleem is dat sommige mensen (de psychopaten onder het management, weet u nog) zich helemaal niet schuldig voelen bij het vertellen van leugens, integendeel. Bij deze lieden zullen de naalden van de polygraaf dus ook niet wild uitslaan. Anderzijds kunnen psychologen of andere ingewijden in deze materie de uitslag van de machine manipuleren. En dan heb je natuurlijk ook de grote groep onschuldige verdachten die zo nerveus zijn dat de leugendetector ze in 50% van de gevallen als 'schuldig' aanwijst.



De leugendetector werd (of wordt nog steeds?) gebruikt om potentiële werknemers van de CIA (en andere organisaties) te screenen. Het probleem toen was dat de CIA van mening was dat als iemand eenmaal de leugendetector-test glansrijk had doorstaan, verdere screening overbodig was. Aldrich Ames was zo een CIA werknemer die de test met goed gevolg had afgelegd. Achteraf bleek dat Ames een dubbelagent voor de Sovjets was wiens acties hadden geleid tot de executie van 10 Amerikaanse geheim agenten in de Sovjet Unie.

Het zou nog tot 2002 duren voor een werkgroep van de National Research Council (onderdeel van de US National Academy of Sciences), de leugendetector als betrouwbaar instrument de grond in boorde. In het rapport stond, onder andere, het volgende: 'de nationale veiligheid is te belangrijk om het af te laten hangen van zo een dom instrument' en 'er is nog nooit een spion gevangen dankzij het gebruik van de polygraaf'.

Wetenschappers van de Amerikaanse National Academy of Science concludeerden in 2003 dat de leugendetector “an unacceptable choice” is om personeel te screenen. En of dat nog niet genoeg is: sinds 1988 is in de Verenigde Staten de Employee Polygraph Protection Act van kracht die bedrijven verbiedt om sollicitanten en werknemers aan een leugendetector te leggen.

Hoe het wel moet

In 2004 sprak professor psychologie Maureen O'Sullivan van de Universiteit van San Francisco voor de American Medical Association Annual Science Reporters Conference. Zij gaf een toelichting op haar jarenlange uitputtende onderzoek naar het fenomeen leugens. Tijdens haar onderzoek had ze meer dan 13.000 mensen getest naar hun vermogen om leugens te herkennen. Verreweg de meeste mensen bleken niet in staat om leugen en waarheid van elkaar te onderscheiden. Slechts 31 mensen, de ze 'wizards' noemden, waren in staat om een leugen te herkennen. Het maakte hierbij niet uit of het om een leugen over een opinie, of over hoe iemand zich voelde en zelfs over diefstal ging. Hoe waren deze 31 mensen in staat om zo nauwkeurig leugens te herkennen? Volgens het onderzoek van O'Sullivan hebben we ongeveer 43 spiertjes in ons gelaat die verantwoordelijk zijn voor zo'n 3.000 verschillende gelaatsexpressies.

O'Sullivan gaat ervan uit dat deze 31 mensen in staat zijn om deze gelaatsexpressies exact te 'lezen'. Onder deze groep van 'wizards' bevonden zich advocaten (die heel bedreven zijn in de verbale kunst), jagers (die heel bedreven zijn in observeren), geheime dienst medewerkers (die bedreven zijn om publiek te observeren op non-verbale aanwijzingen van dreiging) en gevangenen (die constant omringd zijn door leugenaars).

Het lijkt erop dat het gezegde 'met boeven vangt men boeven' hier van toepassing is en misschien is het gebruik van een doortrapte leugenaar wel de beste methode om leugens bij anderen te detecteren. Nog beter is het om niet te liegen, of zoals Japie Krekel tegen Pinokkio zei: 'Laat je geweten altijd je gids zijn'.

Natuurlijk weet bedrijfsrechercheur Schalke dat zijn leugendetector een hoax is. Maar het effect zit 'm in de angst. Met gezwollen taal en een zweem van deskundigheid van de bovenste plank. Zo lezen we op de website van Schalke: "De polygrafisch onderzoeker bij Schalke & Partners is psycholoog en heeft aan de Troy Universiteit in de Verenigde Staten de opleiding "Polygraph Examiner" succesvol afgesloten. De aanvraag van accreditatie is bij de "American Polygraph Association APA" gedaan".

Nou als dat niet indrukwekkend klinkt. In feite werkt het gebruik van een polygraaf hetzelfde als een bordje 'wacht u voor de hond'.

In beide gevallen weet de kwaadwillende niet of hij zal zakken voor de test of, zoals in het laatste geval, de hond tegenkomt. Deze onzekerheid zou kunnen helpen bij het voorkomen dat kwaadwillenden zich aanmelden bij bedrijven of leasemaatschappijen die een polygrafisch onderzoek gebruiken.

Een leugendetector in de maling nemen is niet zo moeilijk, u hoeft er geen psychopaat voor te zijn. Een manier is bijvoorbeeld om wat te verdiepen in de Boeddhistische leer en wat te mediteren. Eenmaal aan het apparaat aangesloten gebruikt u de opgedane techniek om ademhaling, hartslag en zelfs, voor de vergevorderde, de hersengolven onder controle te krijgen. Wedden dat u de hoogste baan krijgt?

(in dit artikel zijn delen overgenomen uit eerder eigen werk )

Broh-Koh Lee: Als je zó veel woorden nodig hebt om je boodschap te verkondigen, klopt je boodschap dan wel?
(bericht gewijzigd op 4-2-2008 10:49:08)
Fruit dan?
Op 04-02-2008 10:49:08 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Ganzfeld: @ Aad Schalke

Bedankt voor uw toelichting en visie.
Wij zijn bereid om ons aan uw testen te onderwerpen en daar onverkort en ongeacht de uitkomst publiekelijk verslag van te doen.

Mens versus machine, gaat u de uitdaging aan?


(bericht gewijzigd op 4-2-2008 11:41:45)
Op 04-02-2008 11:41:45 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Broh-Koh Lee: Een bijzonder nuttig tactisch onderzoeksmiddel in Nederland toepassen bij waarheidsvinding!

En 100% niet fopbaar?????
Fruit dan?
Op 04-02-2008 11:58:22 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Lampie:
aad schalke:

Uit een meta- analyse die in 2006 is gepubliceerd in het blad Polygraph blijkt namelijk dat de ook door ons toe te passen “UTAH” methode, gebaseerd op de Vergelijkende Vragen Techniek, een “overall” betrouwbaarheidsscore heeft van 90% terwijl de Schuldige Kennis Techniek een “overall” betrouwbaar-heidsscore haalde van 80% (zie publicatie van Donald J. Krapohl).


80%, 90% hoe dan ook geen 100%. Dus kan men nooit van een betrouwbaar resultaat spreken. En de echte kwaadwillende komt er waarschijnlijk juist wel positief doorheen.

Uiteindelijk gaat het in dit verhaal om te centjes die men extra kan verdienen bij het inzetten van zo'n apparaat bij Schalke & Partners.
Op 05-02-2008 7:47:47 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden