Dit blog gaat over een oud boek, de Archimedes Codex genoemd, dat bij een veiling in New York City, in oktober 1998, voor 2,2 miljoen dollar door een anonieme verzamelaar werd aangekocht. Hij of zij stuurde de Archimedes Codex naar het Walters Art Museum om het in de eerste plaats te restaureren, maar ook om de inhoud van de codex te doorgronden. Men denkt dat de Archimedes Codex wiskundige ideeën bevat zoals die begrepen werden door dit genie uit Syracuse (287-212 voor Christus), waarvan het de naam draagt. Ideeën die nergens anders ter wereld werden terug gevonden.

De Walters zagen een ontmoedigende taak onder ogen: wat aankwam was een massa verpletterde en gescheurde folio's, aangetast door klein ongedierte, in een onbuigbare greep van oude lijm, verkoold aan de randen en bedekt met schimmel en watervlekken. Het is eigenlijk een mirakel dat het nog bestaat. De ontcijfering van de Archimedes Codex was dan ook voor de conservator van het museum, Will Noel, een waar 'à la Indiana Jones'-avontuur.

Het vergde vier jaar om enkel en alleen de lijm te verwijderen, maar daarna kon het boek voldoende geopend worden om deskundigen met behulp van de meest verfijnde weergavesystemen op de oude Griekse teksten los te laten. "Het was buitengewoon avontuurlijk en zelfs romantisch om de gedachten van een kerel, die meer dan 2000 jaar geleden leefde, te lezen", zegt Noel, de jonge conservator van oude boeken bij het Walters Art Museum en hoofd van de negen jaar durende restauratiewerken aan de codex.

De teksten van Archimedes werden in de 10de eeuw gekopieerd door een onbekende schrijver in Constantinopel, in die tijd een belangrijk centrum van de christelijke wereld om uiteindelijk een centrum van de islamitische wereld te worden. Drie eeuwen later probeerde een andere schrijver met water, oplosmiddel, wassen, schuren en nog andere middelen de inkt op de perkamenten bladzijden te wissen.

Deze persoon prutste uiteindelijk alle bladzijden los, bond ze in tegenovergestelde richting weer samen en schreef in het Grieks op het 'half-gereinigde' perkament - en dus over de oorspronkelijke teksten - zijn christelijke gebeden. Deze procedure was gebruikelijk in middeleeuwse tijden omdat perkament schaars was. Maar zo werd de Archimedes Codex een bezinksel van een gebruikt 'nieuw' boek.

De bevindingen over de wetenschappelijke inhoud van de codex prijzen Archimedes als een nog grotere 'denker' dan iedereen zou verwachten. Noel beschrijft hem als 'de belangrijkste wetenschapper die ooit leefde'.

Het meest belangrijke te ontdekken was dat Archimedes de kennis had om als eerste 'oneindigheid' in de wiskunde (van het Westen) te berekenen. "Met andere woorden, hij werkte op een intellectueel niveau dat pas in de wiskundige wereld van de 17de eeuw, bijna 2000 jaar ná zijn tijd, gemeengoed zou worden. De teksten van Archimedes maken dat de wiskunde van Leonardo da Vinci op kinderspel lijkt", schrijft Noel.

In de Archimedes Codex, en enkel en alleen daarin, vond men een verhandeling over een oud spel waarbij men met 14 vlakke stukken in verschillende vormen, in een ontelbaar aantal combinaties een perfect vierkant kan vormen. Het spel 'Stomachion' - waarschijnlijk uitgevonden door Archimedes - openbaart het begin van wetenschappelijke combinatoriek, die later vermoedelijk evolueerde naar kans(be)rekening. Noel beschouwd de ontdekking van het spel Stomachion in de codex als een zeer belangrijke ontdekking.

Iedereen weet dat Archimedes zijn tijd voor was. Hoe ver, kon niemand zich inbeelden. Hij bedacht de wiskunde voor de plaatsbepaling van het zwaartepunt van vlakke figuren zoals driehoeken, later voor meer ingewikkeldere driedimensionele vormen. Hij ontdekte de wetten rond de hefboomwerking (arm x gewicht = constant aan beide zijden van het draaipunt).

Archimedes is de ontdekker van de wet die zijn naam draagt: "De opwaartse kracht die een lichaam in een vloeistof of gas ondervindt is even groot als het gewicht van de verplaatste vloeistof". De schroef van Archimedes is een uitvinding van Archimedes waarmee vloeistoffen, slurries of poeders kunnen worden getransporteerd. De verplaatsing is het gevolg van de draaiende beweging van een spiraalvormige schroef in een buis.

Onlangs is een nieuw boek met dezelfde naam verschenen. Het verhaalt in een ware 'Indiana Jones'-stijl de geschiedenis van de Archimedes Codex voor wat betreft het werk dat tot hiertoe verwezenlijkt is, geschreven door Will Noel en Reviel Netz van de Universiteit van Stanford, in samenwerking met vele geleerden, technici en conservators die hielpen om de codex te redden. Het boek verhaalt hoe het oude boek oorlogen, overstromingen en branden overleefde. Het beschrijft de verminking en het misbruik van de codex in modernere tijden (zoals bijvoorbeeld het aanbrengen van figuren en oud-Griekse teksten in goudkleur - gedurende de laatste 70 jaar - om kopers te lokken en misleiden).

De Archimedes-codex
Reviel Netz en William Noel
Uitgeverij Atheneum Polak
ISBN 9789025363222

Jurgman: Wel grappig dat u schrijft dat hij zijn "tijd ver vooruit was".
Ik denk eerder dat die kennis rond die tijd redelijk normaal was. Kennis is na de christelijke vervolgingen van kunde behoorlijk om zeep geholpen. Vandaar ook "the dark ages" die er na kwamen. Leonardo da Vinci is gewoon een product van een tijd die na deze donkere tijd kwam waar de mens alles weer opnieuw moest uitvinden aangezien de kerk systematisch zaken gewist had.
Vandaar ook dat de codex werd hergebruikt.
Als het aan de mosselmannen en het vaticaan ligt gaan we binnenkort weer een nieuwe "dark age" in. We worden namelijk veels te nieuwsgierig met zijn allen.
Op 17-05-2008 7:46:16 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden