Circa 77.000 duizend jaar geleden zat een mens in een grot van enkele kalkstenen kliffen aan een rotsachtige kust van wat nu de Indische Oceaan heet, de omgeving te analyseren. Het was een mooie en rustige plek, een veilig onderkomen met een glorieus natuurlijk venster dat door een zeebries in de zomer gekoeld werd en dat door een klein vuurtje in de winter verwarmd werd. De zandige bovenkant van de rotsformatie was bedekt met witte bloemen dragende struiken die in de verre toekomst bekend zou raken als Blombos, zijn onderkomen als Blombos Cave.

Blombos Cave

Een vierdelige blogreeks met de ondertitel: 'Waarom de moderne mens 80.000 jaar geleden zijn Afrikaans geboorteland verliet om de wereld te koloniseren'.

Het DNA-bewijsmateriaal stelt dat de originele exodus 1000 tot 50.000 mensen impliceerde. Wetenschappers zijn het niet eens over de periode van de exodus, onlangs vastgelegd op 80.000 jaar geleden, en ook niet over het vertrekpunt. Het meest aanvaarde vertrekpunt zou de Sinaï zijn, eens de favoriete habitat, om via een landbrug via wat vandaag de Bab el Mandeb Strait is en Djibouti scheidt van het Arabische schiereiland aan het zuidelijke einde van de Rode Zee, verder te trekken.

Verondersteld wordt dat de migranten een zuidelijke route gevolgd hebben naar de oostelijk de kust van de Indische Oceaan. "Het kan toevallig geweest zijn", zegt Henshilwood, "Ze gebruikten een weg die bijna geen weerstand bood en die bovendien geen aanpassingen aan verschillende klimaten, topografieën of diëten vereiste. De weg die de migranten volgden zorgde ervoor dat ze dicht bij de zee bleven zodat het vertrouwde voedsel zoals schaaldieren en tropisch fruit nooit ver te zoeken was".

Gebruiksvoorwerpen die in Jwalapuram, een 74.000 jaar oud gedateerde plaats in zuidelijk India, werden gevonden komen overeen met deze die gebruikt werden in dezelfde periode in Afrika. Antropoloog Michael Petraglia van de Universiteit van Cambridge, die de opgravingen leidde, zegt dat hoewel geen menselijke fossielen gevonden zijn om de aanwezigheid van de moderne mens in Jwalapuram te bevestigen, de gevonden gereedschappen aanwijzen dat dit een van de eerste habitat van de moderne mens waren, buiten de doodlopende sporen in Qafzeh, Israël en de Skhul-sites.

Evolutie tot 2 miljoen jaar geleden

Tot hier reikt het fysieke bewijsmateriaal om de migratie van de moderne mens doorheen Azië te traceren. In het zuiden zijn de fossiele en archeologische vondsten duidelijker zodat we met zekerheid weten dat de moderne mens via dit pad 45.000 jaar geleden, en misschien nog veel eerder, Australië en Papoea Nieuw-Guinea bereikten, in die tijden behorend tot dezelfde landmassa.

Het is merkwaardig dat de 'down-under' kolonisten geen verfijnde hulpmiddelen maakten, maar gebruik maakten van de eenvoudige Neanderthaler-werktuigen zoals eenvoudige stenen en simpele schrapers. Zij hadden weinig ornamenten en hielden er een handel over 'korte' afstand op na. Karig bewijsmateriaal zou er op kunnen wijzen dat zij op grote buidelzoogdieren in hun nieuw geboorteland joegen. Ze kunnen natuurlijk verfijnde hout- of bamboehulpmiddelen gebruikt hebben die de tand des tijds niet doorstaan hebben.

Antropoloog James F. O'Conell van de Universiteit van Utah bezorgt ons een andere verklaring: de vroege kolonisten hadden niets van doen met verfijnde technologieën omdat ze deze gewoonweg niet nodig hadden. Dat deze mensen modern en innovatief waren is duidelijk: om het vasteland van Papoea Nieuw-Guinea of Australië te bereiken was een zeereis van ten minste 70 kilometer nodig, en dat is een verbazingwekkende prestatie.

Blobos Cave schelpen assortiment

Maar eenmaal ter plaatse hadden de kolonisten weinig druk onder ogen om te vernieuwen of nieuwe technologieën toe te passen omdat er volgens O'Connell maar een klein aantal mensen waren, er geen tekort aan voedsel was, en er geen concurrentie was van een inheemse bevolking, zoals in Europa wel het geval was met de Neanderthaler.

Slechts 40.000 jaar geleden maakte de moderne mens uiteindelijk zijn intrede in Europa, waarschijnlijk vertraagd door een relatief koud en ongastvrij klimaat, waarbij ze ook nog eens moesten afrekenen met niet zo vriendelijke Neanderthalers.

De verovering van het Europees continent zou ongeveer 15.000 jaar geduurd hebben, terwijl de laatste groepen Neanderthalers aan het uitsterven waren. De Europese 'penetratie' wordt wereldwijd beschouwd als beslissende gebeurtenis in de grote migratie, waarbij onze laatste rivalen zichzelf eigenlijk elimineerden. Zo kon de moderne mens onbetwistbaar de volledige macht op de wereld beginnen opeisen.

Deed de moderne mens de concurrentie teniet door het steevast kruisen binnen eigen soort en hen te negeren, of deed het warme klimaat en de afnemende middelen, een epidemie of één of ander natuurverschijnsel het werk? Misschien is het wel een combinatie van bovengenoemde feiten.

Archeologen hebben weinig direct bewijsmateriaal van een confrontatie tussen de moderne mens en de Neanderthaler gevonden. Skeletachtig bewijsmateriaal van het mogelijke onderling kruisen is weinig aanwezig, controversieel en niet overtuigend. Terwijl het onderling kruisen waarschijnlijk wel heeft plaatsgevonden, zijn recente DNA-studies er niet in geslaagd om het even welk verenigbaar genetisch verband tussen moderne mensen en Neanderthaler aan te tonen.

Blombos Cave halskettingen

"Men probeert altijd een keurig antwoord te vinden, maar volgens mijn gevoel is het pure inbeelding dat een kruising mogelijk zou kunnen zijn", zegt de archeoloog Ofer Bar-Yosef van de Universiteit van Harvard. "Er kan positieve interactie met de verspreiding van technologie van één groep naar de andere geweest zijn. Of de moderne mensen kunnen de Neanderthaler de vernieling ingedreven hebben, vermoord zelfs. In plaats van twee hypotheses te scheiden zie ik een compromis".

"De moderne mens veroverde de Nieuwe Wereld, zij het via de Bering landbrug, of mogelijk per boot, ten minste 15.000 jaar geleden. Het oudste ondubbelzinnig bewijsmateriaal van mensen in de Nieuwe Wereld is menselijke DNA dat in versteende composities die in Oregon werd gevonden, en dat onlangs door koolstofdatering op 14.300 oud worden jaar gedateerd werd.

Voor vele jaren hadden paleontologen nog één hiaat in het verhaal van hoe de moderne mens de wereld veroverde. Zij hadden geen menselijke fossielen van 'Sub-Saharan Africa' tussen 15.000 en 70.000 jaar geleden. Omdat het tijdvak van de grote migratie een blanco blad was, konden zij niet zonder twijfel zeggen dat de moderne mens die Europa binnenviel functioneel identiek was aan deze die in Afrika achterbleven.

Sub-Saharan Africa

Maar op een dag in 1999 toonde antropoloog Alan Morris van de Zuid-Afrikaanse Universiteit van Cape Town aan Frederick Grine, een bezoekende collega van de Stone Brook Universiteit, een raar uitziende schedel die op zijn boekenkast stond.

Morris vertelde Grine dat de schedel in de jaren 50 van vorige eeuw in Hofmeyr, Zuid-Afrika ontdekt was. Geen andere beenderen waren in de omgeving gevonden, en zijn originele rustplaats was door riviersediment omwoeld. Om het even welk archeologisch bewijsmateriaal op de plaats was vernietigd zodat de schedel eigenlijk beschouwd werd als een nutteloos artefact.

Hofmeyr schedel

Maar Grine merkte op dat de hersenpan met een soort carbonaatzand gevuld was. Met een techniek die in de jaren 50 van vorige eeuw niet beschikbaar was analyseerde Morris en een team van de Universiteit van Oxford de radioactieve deeltjes van het zand. Daarmee konden ze vaststellen dat de schedel 36.000 jaar oud was.

In vergelijking met de schedels van Neanderthalers, vroege moderne mensen en eigentijdse soorten ontdekten ze dat de schedel geen enkel verband vertoonde met de Neanderthaler schedels, noch met gelijk welke vandaag levende bevolking. Maar de schedel voldeed wel perfect aan de elegantie van de vroege Europeanen.

"Het bewijsmateriaal was duidelijk. 36.000 jaar geleden", zegt Morris, "Vóór de wereldbevolking zich diversifieerde in de verschillende rassen die we nu onderscheiden, waren wij allemaal, en zonder één enkele uitzondering, Afrikanen”.

Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden