Afgelopen periode stonden nogal wat spinachtige wezens in het spotlicht. Zo was er de invasie van de reuzenhooiwagens en verhaalde Koen insectenkampioen over zijn vogelspin. De media bracht een bericht over een vrouw die haar echtgenoot wilde ombrengen door onder andere een giftige spin in zijn koffie te doen en intern ontboezemde GW-redacteur Tim de Enchanter over zijn nachtmerries waarin een grote spin de hoofdrol speelde...

Ethnoarachnologie is een studie naar de relatie tussen mensen en spinnen. We weten allemaal dat die relatie bij ons westerlingen niet zo heel goed is, maar hoe zit dat bij natuurvolkeren? Wat vertelt hun mythologie over deze dieren? De groep spinnen kent nogal wat verschillende soorten. In dit stuk beperken we ons tot de Amerikaanse mygalomorfe soorten (vogelspinnen dus, mygalomorf betekent dat het evolutionair gezien een nogal primitieve groep is.) Enfin, een duik dus in de diepere achtergronden en betekenissen van de vogelspin en hun relatie tot de mens.

(Spin Vrouw)

Mythologie.

Bij oorspronkelijk volkeren rondom het midden en zuiden van Noord-Amerika speelt de spin een sterke mythologische rol. Een belangrijke en gedeelde mythologie is die van 'Moeder Spin'. Zo was het moeder Spin die de eerste man en vrouw (vergelijkbaar met onze Adam en Eva) wist te redden van de wraak van godheid Kukumat. Kukumat was het lawaai en gekrakeel van de eerste man en vrouw op Aarde zat en stuurde een grote vloed om hen voor altijd het zwijgen op te leggen (gelijkend op de Soemerische godheid Enlil die zich ook stoorde aan het lawaai van de mensheid en een vloed stuurde zodat de stilte weer over de aarde zou neerdalen.) En terwijl het water steeg was Moeder Spin zo aardig om een vlot te spinnen zodat de eerste mensen aan het wassende water konden ontsnappen.


(Nazca, geoglief van een spin)

Moeder Spin komen we ook tegen bij onder anderen de Chumash indianen. Hun zonnengod Kaqunupenawa rust overdag, terwijl zijn stralen de aarde verwarmen, uit in een hol in de grond dat speciaal voor hem door moeder Spin gemaakt was.

In Mexico kent men Tocotl, een spin-godheid, die aan de basis van het ontstaan stond. Zo zou deze spin een 'hangmat' gesponnen hebben die de wereld zou dragen (een beetje zoals de Griekse Titaan Atlas die de wereld op z'n nek zou dragen)

Varianten op het bovenstaande thema vinden we onder anderen terug bij de Pima indianen, Chiowotmahke (de schepper godheid) zou een vorm van een spin aangenomen hebben om een enorm web in 'de leegte' te creëren, waar de sterren en planeten in konden 'hangen'. Later transformeerde Chiowotmahke tot vlinder en schiep de mens.

Onder de Maya's bestond het idee dat na het overlijden de ziel een lange reis zou moeten afleggen. Uiteindelijk zou de ziel een rivier tegenkomen die overgestoken moest worden. Het probleem was echter dat de rivier alleen maar overgestoken kon worden met behulp van een 'spinnen-figuur'. Deze 'spin' zou dan een vlot weven of spinnen waarmee de ziel de rivier kon oversteken. (een beetje zoals de mythologische Griekse rivier Styx die de grens vormt tussen de aarde en de onderwereld. Oversteken lukte alleen dankzij een 'veerman'.)

De Hopi indianen kennen ook de ‘Spin Vrouw’ die aan de basis van creatie stond. In den beginne was er Tawa, de ‘Zon God’  en de ‘Spin Vrouw’. Tawa was heer en meester van de mysteries in het “boven” terwijl Spin Vrouw de magie beheerste van het “onder”. Uiteindelijk “bedachten” die twee de werkelijkheid zoals we die nu kennen, waarbij Tawa gezegd zou hebben: Ik ben licht, ik ben leven, ik ben de vader van alles wat zal komen. Spin vrouw zou gezegd hebben: “In ontvang licht, ik voed leven, ik ben de moeder van al dat komt.

In de Amerikaanse staat Arizona ligt ‘spider rock’, een opvallende steenformatie van zo’n 250 meter hoog. Volgens de Navajo indianen was de rock ooit eens de woonplaats van de ‘Spin Vrouw’ die het mensenvolk leerde weven. Later vertelden de Navajomoeders aan ongehoorzame kinderen dat als ze hun leven niet beterden, de ‘Spin Vrouw’ van de rots hen zou komen verslinden.


(Spider rock)

In Peru zijn de beroemde Nazca-lijnen te vinden. Deze lijnen stellen allerlei figuren voor en een spin ontbreekt daar niet aan. Over het hoe en waarom van de lijnen wordt nog druk gespeculeerd maar kennelijk vonden de makers de spin belangrijk genoeg om op te nemen in de caleidoscoop van dieren en vormen.

Folklore.

Met de komst van Afrikaanse slaven op het Amerikaanse continent introduceerden zij vertellingen over Anansi . Anansi (een Ghanees woord uit het Akan wat zoveel als spin betekent) is een spin die in diverse verhalen zijn opponenten telkens te slim af is.  Waarom de Afrikanen juist een spin uit hadden gekozen als hoofdpersoon is niet bekend. Kennelijk dichtte men de spin wijze of slimme kwaliteiten toe zoals wij dat doen bij een vos of later deden bij de uil.

Voor wat betreft de ontstaansmythologieën speelt 'de spin' dus een positieve rol bij de oorspronkelijke stammen uit meso-Amerika. Beïnvloedt die belangrijke rol van de pin ook hun huidige relatie met spinnen?

We laten deze eigenlijk veel te korte beschouwing van de mythologieën achter ons en gaan in het volgende deel door met Ethnoarachnologie.

Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden