Eraldo M. Costa Neto (et al.) deed onderzoek naar de relatie tussen mensen en vogelspinnen onder de lokale bevolking van Pedra Branca, Bahia in Brazilië. Voor dit blogje put ik uit een deel van zijn werk. Hoewel zoölogen, biologen en andere natuurwetenschappers alles wat leeft minutieus in orden, klassen, soorten en families onderbrengen is voor de doorsnee mens de indeling simpel. Grofweg behoort alles wat minder dan twee en meer dan vier pootjes heeft tot "de orde der vieze beesten". Maar hoe denken mensen die dichter bij de natuur leven over wat wij 'vieze beesten' noemen.

In het vorige deel toonde ik u hoe veel van de oorspronkelijke volkeren van het Amerikaanse continent het figuur van de spin opgenomen had in de verschillende ontstaansmythologieën. Doorgaans is de rol van de mythologische spin zeer positief. Toch heeft deze positieve betekenis niet bijgedragen aan een betere relatie met vogelspinnen.

Enkele feiten:

Tot zover bekend zijn er 2.547 soorten vogelspinnen (onderorde Mygalomorphae) te vinden op alle continenten, behalve Antarctica. Brazilië is het thuisland van minstens 170 soorten. De grootste daarvan is Theraphosa blondi en meet van het uiterste puntje van de achterpoot tot het puntje van de voorpoot gemakkelijk 26 of meer centimeters. De kleinste soort wordt niet groter dan enkele millimeters.

Tot zover bekend is geen van de bekende soorten vogelspinnen gevaarlijk voor de mens. De beet kan worden vergeleken met die van een (flinke) wespensteek. De meeste vogelspinnen hebben brandharen op het achterlijf die ze in geval van dreiging kunnen 'afvuren'. Brandharen veroorzaken huidirritaties, pijn, brandende luchtwegen en/of ogen. De effecten van de brandharen nemen na enkele uren af en laten doorgaans geen blijvende schade achter.

Onderscheiden.

Net zoals veel westerlingen spinnen niet onderling kunnen onderscheiden en ze vaak op één hoop gooien met insecten (een insect heeft zes pootjes en spinnen acht en dus een andere groep vormen) of 'vieze'/'enge' beesten, doen Zuid Amerikaanse natuurvolkeren dat ook.

De Braziliaanse Kayapó indianen klassificeren alle dieren met een exoskelet en geen vlees als 'insect' in denigrerende zin. Ook werkers in plantages zoals de 'seringueros' die rubber tappen maken geen onderscheid tussen schorpioenen, slangen, spinnen en wespen. Voor hen zijn het allemaal 'insecten'. De Kaxinawá indianen uit het Amazonegebied gaan een stap verder. Zij klassificeren dieren zoals slangen, duizendpoten, mieren en spinnen als "txakabu" (of letterlijk: "nutteloos ding").

Ook de bewoners van Pedra Branca onderscheiden de verschillende soorten vogelspinnen niet van elkaar. De meeste lokalen verwijzen naar vogelspinnen als "caranguejeira" (vogel-etende spin) en soms worden ze bestempeld als "krab". Net als de hierboven genoemden scharen ook de bewoners van Pedra Branca de vogelspinnen onder de wijde benaming "insecten". Op de vraag hoeveel soorten vogelspinnen men wist te noemen antwoordde een dorpsbewoonster: "ik ken twee soorten; grote en kleine".

De bewoners van Pedra Branca wisten wel correct te benoemen waar de vogelspinnen doorgaans te vinden zijn en wat ze zoal eten. Doorgaans beschouwde men een interactie tussen mens en spin als gevaarlijk waarbij men het meeste angst had voor de brandharen die men als zeer giftig beschouwt. Enkele individuen vergeleken foutief het gif van de vogelspin met dat van slangen.

Misvattingen.

De Navaho indianen uit het zuiden van de Verenigde Staten geloven abusievelijk dat het gif van vogelspinnen dodelijk is. In Colombia noemt men de vogelspin ook wel paardenspin (rebienta caballo of mata caballo, paardendoder) omdat men gelooft dat als een vogelspin een paard bijt de hoef eraf kan vallen. En zo bestaan er wel meer misvattingen.

Gebruik.

Ondanks dat de vogelspin bij veel volkeren een slechte reputatie heeft wordt het dier wel op verschillende manieren gebruikt. De Tzeltal uit Mexico gebruiken de vogelspin om tumoren te bestrijden. Ze laten de dieren dan op de plek van de tumor bijten. Verschillende volkeren in Brazilïe gebruiken de "giftanden" van de vogelspin voor verschillende doelen. In Alagoas zijn de spinnentanden aanbevolen tegen kiespijn. In Cascudo gelooft men dat als een kind de spinnentanden als amulet draagt hij of zij mooie sterke tanden krijgt. Het poeder van geroosterde en gemalen vogelspinnen zijn volgens de bewoners van Feira de Santana een probaat middel tegen Astma.

Buiten gebuik als geneesmiddel of amulet worden vogelspinnen ook gegeten. In het bijzonder de Yanomamo en de Piaroa indianen uit het Amazone gebied versmaden de grotere soorten niet die geroosterd goed schijnt te smaken. Ook in andere delen van de wereld eet men vogelspin zoals in Laos en Cambodja waar men de dieren frituurt.

In Kameroen (Afrika) gebruiken lokale zieners de vogelspin om de toekomst  te voorspellen. De ziener legt dan bladeren met adviezen op en rondom het hol van een vogelspin en wacht vervolgens tot de spin "zijn straatje schoon veegt". De volgorde van de door de spin verplaatste bladeren zouden dan wat zeggen over de toekomst.

Komt het ooit goed?

Mensen uit alle windstreken associëren het wijde begrip "insect" al eeuwen met gevaar, irritatie en schadelijkheid. Dat zit kennelijk heel diep in onze genen gebakken. Men heeft daar zelfs een model voor ontwikkeld die men Entoprojective Ambivalence Hypothesis noemt. En hoewel er waarschijnlijk nooit meer een hechte band tussen de ongewervelden en ons mensen komt is het wel belangrijk dat afstand nemen van de foute denkwijzen over deze diersoorten. De manier hoe wij over bepaalde dieren denken bepaalt voor een groot gedeelte ons houding en acties.

Door ze slechts als het denigrerende "insecten" of "vieze beesten" te zien komt de dieren en hun habitat niet ten goede waarmee we uiteindelijk ook onszelf hebben.

Ethnozoology of the Semi-arid of Bahia: Study Cases

Edmund: Leuke foto om mee wakker te worden.
I've got a plan so cunning, you could put a tail on it and call it a weasel
Op 18-08-2008 0:10:52 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Ganzfeld: grappig ik dacht dat natives anders tegen dat soort onderkruipsels zou aankijken. niet dus...
"txakabu" haha..
Op 18-08-2008 20:21:55 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Edmund: Werkt dat bestrijden van tumoren met spinnengif eigenlijk?
I've got a plan so cunning, you could put a tail on it and call it a weasel
Op 18-08-2008 20:50:55 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden