Pijn staat zowel in het leven als in deze blogreeks centraal. In het vorige deel lieten we zien dat vanuit religieus oogpunt pijn een manier is om verlost te worden van de zonde of om nader tot god te komen. Ieder jaar weer kijken veel mensen niet begrijpend naar processies waar gelovigen zichzelf kastijden omwille van hun godsdienst. In een beschaafd en vooruitstrevend land zoals dat van ons worden dergelijke praktijken nog nauwelijks gebezigd. En kennelijk is dat toch een gemis want bijvoorbeeld door sport doen we eigenlijk hetzelfde als de zelfkastijdende gelovigen. Vrijwillige pijn; als het niet voor een god is dan is het wel voor onszelf. Pijn is een vreemde paradox: enerzijds willen we ervan verlost worden of zijn we er bang voor en anderzijds zoeken we het op en omarmen het zelfs.

no pain no gain

Onderzoekers zoals Frederik Buytendijk en Steven Brena signaleerden een groeiende pijnvrees in onze samenleving. De pijntolerantie is afgenomen in vergelijking met enkele generaties geleden. Dat fenomeen wordt meestal in verband gebracht met de toegenomen welvaart, de sterk gegroeide gezondheidszorg en de culturele notie dat alle ongerief, pijn inbegrepen, te verhelpen valt. Toch kunnen velen niet zonder pijn.

De meest onschuldige wedkamp bij de Yanomamö indianen uit de Amazone is het borstslag duel. Een reeks van gevechten vindt plaats tijden feesten waarin allianties tussen buurdorpen worden bekrachtigd. In het centrum van de nederzetting vormen krijgszuchtige mannen met wapens een strijdperk. Een man uit de groep van de gastheren en een uit de bezoekende groep treden naar voren en gaan met gespreide benen op een armlengte afstand tegenover elkaar staan met de armen op de rug, terwijl ze elkaar uitdagen om als eerste te slaan. Met de knokkels van een gebalde vuist slaat de een de ander zo hard mogelijk op de borst. Het slachtoffer wankelt op zijn benen, probeer evenwicht te houden maar geeft verder geen krimp. Na drie of vier slagen is de tegenpartij aan de beurt. De strijders worden luid aangemoedigd door de omstanders. Degene die het incasseren van de harde slagen niet kan volhouden, trekt zich terug en verliest. Een ander neemt dan zijn plaats in om het tegen de winnaar op te nemen. Goede vechters zijn dus in het nadeel omdat zij de meeste klappen krijgen. Hun beloning is status en de reputatie keihard te zijn.

Het tweede niveau van deze wedkamp is het zijklapduel. Dit is vrijwel identiek aan het borstslagduel behalve dan dat met de vlakke hand met alle kracht op de zij van de opponent wordt geslagen. Deze twee vormen van duelleren zijn aan strikte regels verbonden en lijken het meest op westerse vechtsporten. Bron: Cultureel antropoloog Henk Driessen, boek: Pijn en cultuur

Het verhaal van de Yanomamö indianen kan men vergelijken met bijvoorbeeld boksen. Ook hier staan twee kemphanen tegenover elkaar om gebonden aan regels elkaar letterlijk uit het veld te slaan. Ook bij boksen kan de winnaar rekenen op een 'heldenstatus' met de bijbehorende beloningen. Maar ook sporters zoals hardlopers en wielrenners kennen het fenomeen pijn, toeschouwers kunnen iedere zondag de verbeten gezichten zien van mensen die hun pijn doorstaan voor het hogere doel: het zogenaamde winnen. In veel sportscholen is de kreet "no pain no gain' het credo waaronder mensen lijden onder gewichten en pijnen ter meerdere eer en glorie van een hoger doel zoals het eigen lichaam of het verleggen van de eigen grenzen.

body culture
(Wie mooi wil zijn moet pijn lijden)

En daarmee lijkt het onderscheid tussen onvrijwillige en vrijwillige pijn gemaakt. Als pijn in de ogen van een lijder inherent is aan een hoger doel valt deze makkelijker te accepteren en te doorstaan. Misschien kunnen we zelfs zo ver gaan te stellen dat door pijnlijke activiteiten de grenzen van het fysiek mogelijke worden afgetast met als doel de angst voor pijn en dood te overstijgen en in een hogere staat van bewustzijn te geraken.

Buiten pijn in de sport accepteren ook veel mensen pijn om een hoger cosmetisch doel te bereiken. De gang naar de plastische chirurg, een tatoeëerder of iemand die piercings zet is tegenwoordig gemeengoed. Omwille van ons schoonheidsideaal doorstaan we helse pijnen. Buiten sport en body art zijn ook kunstenaars sterk verbonden aan pijn. Bij pianisten en balletdansers bijvoorbeeld houdt het lijden van pijn gelijke tred met hun carrière. Choreograaf Rudi van Dantzig lichtte een tipje van de sluier op toen hij zei; "zonder pijn is een danscarrière onmogelijk". Het in groepsverband lijden van pijn, zoals bij dansers, vormt waarschijnlijk ook een bindmiddel gelijk aan tribale samenlevingen waarbij de pijnlijke beproevingen de onderlinge solidariteit van de ingewijden bevordert, aldus Driessen.

pijn
(Niet alleen de belofte van een strak lichaam maar ook dat het pijn zal gaan doen)

Wederom zijn het aanwijzingen dat zolang pijn in de ogen van de lijder zinvol is deze geaccepteerd wordt en ook vaak gebagatelliseerd. Hoe kan dat? Cultureel antropoloog Driessen vraagt zich af of er eigenlijk wel sprake van pijn is als degenen die haar ondergaan geen weerzin ervaren. Het antwoord wordt niet gegeven maar voor Driessen is wel duidelijk dat de psyche, de wilskracht en de culturele entourage van mensen in hoge mate de reacties van het lichaam op pijnprikkels beïnvloeden.

Misschien schuilt er in ieder van ons een masochist of misschien hebben we pijn gewoon nodig om ons bewustzijn te scherpen en te focussen op een bepaald doel. In tribale samenlevingen is pijn een belangrijk element van verschillende riten om de importantie daarvan te onderstrepen en het slachtoffer klaar te maken voor zijn of haar volgende stap in het leven. Voeg je die twee samen dan kan men het geheim van de Keniaanse lange-afstandslopers begrijpen.

...Toen de Keniaanse lange-afstandsloper Josh Kimeto aan de Washingtons State University verbleef, hoorde hij een Amerikaanse ploeggenoot klagen over pijn aan zijn knie. Kimeto reageerde hierop met: 'pijn is als je op twaalfjarige leeftijd meegenomen wordt de jungle in, als je voorhuid wordt afgesneden, en als je drie dagen lang wordt afgeranseld. Dat is pijn. Bron: Cultureel antropoloog Henk Driessen, boek: Pijn en cultuur. 

In het volgende deel werpen we een blik op de onvrijwillige pijn.

Lemetje: Er is pijn en pijn.
Pijn door toedoen van een ander uit kwaadwillendheid, pijn door een ongeluk(je), pijn omdat een vrouw geboorte geeft, pijn uit traditie die een soort van (weder)geboorte weer geeft, pijn die je jezelf aandoet omdat je wilt dat je lichaam er anders uit gaat zien(fitness, piercings, tattoos)
De Afrikaanse vrouw op de foto heeft waarschijnlijk een volwassenheids ritueel ondergaan met de lichamelijke merktekens die erbij horen. Ze zal er trots op zijn. Het was voor haar een ritueel zodat de stam haar erkent als volwassen vrouw met de voor haar specifieke tekening.
Veel 'primitieve' stammen hebben het ritueel dat mannen zichzelf en andere mannen pijnigen. Vaak is het om de pijn te voelen die een vrouw voelt als zij geboorte geeft. Ook zal het zijn om zichzelf en andere mannen in de stam te harden in geval van oorlog met een andere stam. Dan kun je niet weglopen en roepen dat het zo'n pijn doet. Au, au...
Op 26-12-2009 8:50:02 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
anton: De "pijn" die velen zichzelf in de sportschool aandoen, kun je ook zien als een soort van boetedoening voor een luxe levensstijl.
In onze Christelijke cultuur van zonde, schuld en boetedoening, kun je door pijn of zware inspanning je zonden (vreetpartijen) wegwassen.
Ik sleep mijn hersens de hele dag rond, dan kan ik ze net zo goed gebruiken.
Op 26-12-2009 10:18:56 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Fumer tue: Als je eens puur naar de pijn receptoren kijkt dan zie je dat het pijnsignaal pas 'pijn' uitzend wanneer de receptor geactiveerd wordt, diens activatie is meteen ook maximum activatie. Je kan die receptor onmogelijk meer pijn laten doorzenden dan het signaal van activatie, hoe hard je er ook op drukt. meer pijn komt dan ook van meer receptoren. Net zoals bij stress zijn 'redelijke stimulering aangenaam en geeft dat dopamine vrij, bij het overstijgen van een bepaalde drempel gaat genot over naar stress of pijn, geweldig subjectief en context afhankelijk. Het vreemdste is bij een orgasme tijdens seks, een wirwar van stimulatie en een op dat moment aangename 'pijn. Zoals Robert Anton Wilson zei, trek eens een foto van een mens tijdens het orgasme en je ziet dat je het verschil niet zou kunnen zeggen over dat het pure extase is of een pijnlijke grimas. er is iets dat door ons loopt, iets dat ons vorm geeft en stuff.
Op 26-12-2009 22:57:34 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Marsepars:
anton:

De "pijn" die velen zichzelf in de sportschool aandoen, kun je ook zien als een soort van boetedoening voor een luxe levensstijl.
In onze Christelijke cultuur van zonde, schuld en boetedoening, kun je door pijn of zware inspanning je zonden (vreetpartijen) wegwassen.

Ik zie het altijd als een vorm van masochisme...
Cannot kill the Battery!!!
Op 27-12-2009 9:59:36 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden