In 1892 werd begonnen met de opgravingen van Amarna,oftewel Achetaton (de horizon van de god Aton), een verlaten stad in een desolaat stukje Egypte tussen Caïro en Thebe. Een ware sensatie! Plotseling verscheen een enigmatische Farao voor het oog van de historici waar nog niemand van gehoord had. De heersers na hem hadden hem uit de geschiedenis geschrapt en enkel deze verlaten stad in het midden van de woestijn getuigde nog van zijn bestaan.

Achnaton buste

Mijn vorige blog eindigde met de opmerking dat Achnatons zonnecultus een voorloper was van het monotheïsme zoals wij dat nu kennen. Strikt genomen was Achnaton natuurlijk niet de eerste monotheïst. Zowel het Egyptische als het Hindoestaanse veelgodendom kenden een monotheïstische kern.

Het idee van een alomvattende Godheid vindt men al minstens 1000 jaar voor Achnaton terug in Egyptische teksten. Deze God was echter onkenbaar en zijn naam kon niet uitgesproken worden. De andere goden waren weliswaar slechts manifestaties van hem/haar maar waren daardoor zeker niet minder 'waar'. Het oude Egypte beleed een natuurreligie waarin alles op aarde doorstroomd werd met goddelijk 'ka' (levensenergie).

Zoals alle samenlevingen van hun tijd maalden de Egyptenaren niet om de naam die aan een god gegeven werd. Elk volk geeft immers hun eigen namen en uiterlijke vormen aan de goden en elke god heeft eigen bestaansrecht. De vele en wrede oorlogen die in die tijd werden De Atengevochten werden dan ook niet onder het mom van religie gevoerd: overwonnen volkeren mochten hun eigen goden naast die van de overwinnaar houden en soms verdiende zelfs een vreemde god een plek in het lokale pantheon. De Egyptische cultus was magisch en mystiek van aard en was onlosmakelijk verbonden met de wetenschap van die tijd.

In Achnatons wereldbeeld was echter geen plaats voor natuurmystiek of een kosmische godenstrijd, nee, enkel de zon heeft de aarde geschapen en niets op aarde is nog goddelijk in zichzelf; alles bestaat slechts ter ere van de zon. De wereld is onttoverd.

In de gevonden lofliederen uit de Amarna-periode is geen verwijzing naar ethiek, een leven na de dood of andere thema’s zo verweven met de Egyptische religie. De zon zelf is ook geen persoonlijke god, zij 'is' slechts en mengt zich niet in wereldse zaken.

Om deze reden wordt Achnaton ook wel gezien als de eerste rationalist of zelfs als a-theïst bestempeld. We zien dit ook duidelijk terug in Achnaton, Nefertite en hun kinderende kunst uit die periode. Waar de traditionele Egyptische kunst symbolisch was en het de kunstenaar er niet om te doen was om een uiterlijke gelijkenis weer te geven maar om een innerlijke betekenis bloot te leggen, was de kunst uit de Amarna-periode bijzonder natuurgetrouw en realistisch met een voorkeur voor huiselijke taferelen van het koninklijk gezin. Het blikveld werd verschoven van de wereld achter de verschijningen naar de verschijningen zelf.

De link met het joodse monotheïsme is ondanks de grote verschillen ook duidelijk. Voor het eerst is er sprake van een jaloerse god: een god die geen andere goden naast zich duldt. Opvallend is ook de overeenkomst tussen het Zonnelied van Achnaton en de bijna duizend jaar later geschreven Psalm 104 uit de bijbel. Een tekst die als selectieve vertaling van de Aten-hymne niet zou misstaan.

Wordt vervolgd.

Deel 1

Deel 3

Deel 4

Gerard: Jaloerse God, dat is een interpretatie. Een god die geen naam mag hebben is wel zinvol, tenminste, als het betekent dat het een God is die je niet kent. Die kan dan staan voor dat wat we niet weten, wat het verstand niet vatten kan. Er zo'n God op nahouden kan zinvol zijn als we zelf moeite hebben om te erkennen dat we niet alles kunnen bevatten. Gewoon dat erkennen geeft echter de ultime vrijheid....
'Don't forget rule number 6'
Op 14-05-2010 10:39:29 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Grounded: Benieuwd hoe schrijver erbij komt dat psalm 104 bijna duizend jaar later is geschreven dan de Aten-hymne.

De schrijver van ps. 104 is niet helemaal duidelijk. Wanneer het 'Mozes' zou zijn (of uit die tijd zou stammen) zou het ten hoogst ongeveer een eeuw ouder zijn dan de Aten-hymne.
En wanneer het 'Koning David' zou zijn (of omstreeks die tijd zou stammen) wat aannemelijker lijkt, dan zou het minder dan 400 jaar jonger zijn.

(Of topic: goed idee die spellingchecker!)
(bericht gewijzigd op 14-5-2010 11:53:12)
God? Dat ben je zelluf!
Op 14-05-2010 11:25:23 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Grounded: Oops, verkeerde knopje...
(bericht gewijzigd op 14-5-2010 11:52:53)
God? Dat ben je zelluf!
Op 14-05-2010 11:51:58 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Cocorico:
Gerard:

Er zo'n God op nahouden kan zinvol zijn als we zelf moeite hebben om te erkennen dat we niet alles kunnen bevatten. Gewoon dat erkennen geeft echter de ultime vrijheid....


Dit lijkt misschien zo, maar in praktijk is het de slechtste "oplossing" van een probleem. Het biedt namelijk een schijnveiligheid ( en is dus geen oplossing ) en hierdoor is de enige toegevoegde waarde dat men minder gemotiveerd is om onderzoek te doen en een echte oplossing te vinden ( Het is immers nu eenmaal zo, ondoorgrondelijke wegen etc ). Dus sec genomen biedt een god-figuur niets wat er niet al was, bevestigt hooguit de eigen angsten en onwetendheid, en werkt daarnaast persoonlijke ontwikkeling, zowel persoonlijk als technologisch, tegen. Het is altijd een niet te verantwoorden zwaktebod. Helaas bij jonge kinderen erin geramd/ geïndoctrineerd, en dus bijna niet eruit te krijgen..
Ken uzelf, dan zult u het universum en de goden kennen
Op 14-05-2010 17:12:17 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Samblo:
Gerard:

Jaloerse God, dat is een interpretatie.


Is alles wat we aan God toeschrijven geen interpretatie? Jammer dat het woord "God" ons ontnomen is door al die eeuwen van misbruik en elkaar uitsluitende invullingen. Voor mij als niet boek-gelovige die het idee van God ondanks verwoede pogingen niet af heeft kunnen schrijven is het moeilijk het woord in de mond te nemen. Voor je het weet begrijpt men weer eens niet waarover je het hebt en probeert men je al de doden "in gods naam begaan" je in de schoenen te wrijven.
(bericht gewijzigd op 14-5-2010 20:15:16)
Op 14-05-2010 20:00:04 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Samblo:
Gerard:

Jaloerse God, dat is een interpretatie.

JHWH noemt zichzelf "Jaloerse God" in Exodus 20:5; en wordt zo betiteld in Deuteronomy 4:24. Dit volgens veel bijbelvertalingen althans. De NBV maakt er "ik duld geen andere goden naast mij" van.
De Aten duldde ook geen andere goden naast zich (alhoewel de Aten veleer politiek dan religieus geinspireerd lijkt te zijn en er inderdaad aanwijzingen zijn dat het werkvolk nog wel mindere goden als Bes mocht houden. In die zin was Aten minder jaloers dan JHWH en richtte de repressie zich voornamelijk richting Amon en andere aan machtige priesterordes gerelateerde cultussen)
(bericht gewijzigd op 14-5-2010 20:16:46)
Op 14-05-2010 20:16:46 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Gerard:
Otto Vervloed:

Gerard:

Jaloerse God, dat is een interpretatie.

JHWH noemt zichzelf "Jaloerse God" in Exodus 20:5; en wordt zo betiteld in Deuteronomy 4:24. Dit volgens veel bijbelvertalingen althans. De NBV maakt er "ik duld geen andere goden naast mij" van.
De Aten duldde ook geen andere goden naast zich (alhoewel de Aten veleer politiek dan religieus geinspireerd lijkt te zijn en er inderdaad aanwijzingen zijn dat het werkvolk nog wel mindere goden als Bes mocht houden. In die zin was Aten minder jaloers dan JHWH en richtte de repressie zich voornamelijk richting Amon en andere aan machtige priesterordes gerelateerde cultussen)

Boeken door mensen geschreven die meenden het volk een god voor te moeten stellen die iets vond. De geleerden die hun onzekerheid toch ergens achter moeten verbergen. Of de "gewone mens zien als minder slim / intelligent en dan maar met een verhaaltje komen om zodoende leiding te geven, het is al zo oud.....
'Don't forget rule number 6'
Op 14-05-2010 20:35:35 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden