Romeinse ingenieurs construeerden een aquaduct doorheen meer dan 100 kilometer rotsen om steden in de oude provincie Syrië van water te voorzien. Volgens een Duitse onderzoeker die het aquaduct ontdekte, duurden de monumentale werken meer dan een eeuw. Maar met het 170 kilometer lange Gadara aquaduct liep het uiteindelijk verkeerd.

De ingenieurs weken naar links af en volgden zuidwaarts de berghelling. Omdat het ruwe terrein het onmogelijk maakte om het waterkanaal aan de oppervlakte te bouwen groeven ze een 11 kilometer lange ondergrondse tunnel doorheen de rotsige bergwand. De woestijnvallei die volgde was smal genoeg om te overbruggen met een vrije eenvoudige constructie. Vandaag liggen de stenen blokken van dit aquaduct nog steeds op de bodem van het ravijn.

Voorbij deze kloof werd het terrein nog afgrijselijker door een schijnbaar eindeloze opeenvolging van heuvels en steile hellingen. Toen ze dezelfde topografie onder ogen kregen in Carthago hadden de Romeinen het water via een 19 kilometer lang kanaal op een hoge constructie met stenen bogen geleid. Het is maar de vraag hoe de Romeinen er in slaagden om zulke constructies te bouwen.

Deze keer wilden de ingenieurs van het Romeinse Imperium een ambitieuzer doel nastreven. Ze poogden de rest van de route ondergronds te laten lopen zodat er geen behoefte meer zou zijn aan meerdere bruggen. Onder de grond konden arbeiders eenvoudigweg een tunnel door de rotsen beitelen.

Maar het ondergrondse project kreeg heel wat hindernissen voor ogen. Hoe zouden zij zich ondergronds kunnen oriënteren? Het kompas was immers nog niet gekend in de oude wereld. En hoe zou men de tunnels optimaal kunnen ventileren? Na een paar meter beitelen zouden de arbeiders al gauw ademhalingsproblemen krijgen door het stof.

Maar er waren nog andere uitdagingen. De tunnels hadden een gemiddelde hoogte van 2,5 meter en een breedte van 1,5 meter. Daardoor konden slecht vier legioensoldaten aan het werk in de tunnel. Goed doorgerekend zouden ze zo'n tien centimeter per dag kunnen vorderen. En aan die snelheid zouden ze vandaag nog steeds richting Gadara aan het beitelen zijn.

Landmeters, wateringenieurs en mijnbouwdeskundigen reisden verder naar het oosten om oplossingen voor deze problemen te vinden. Döring heeft hun oplossingen en werkmethoden grotendeels ontraadseld: "Er zijn veel aanwijzingen dat de ingenieurs eerst de oppervlakteroute uitwerkten en daarna om de 20 tot 200 meter een schacht op het traject lieten maken. Deze schachten zorgden voor verse lucht. En wat belangrijker is: op deze manier konden er honderden arbeiders tegelijkertijd aan de slag."

Toen Keizer Publius Aelius Traianus Hadrianus (76–138), keizer van Rome van 117 tot 138, de Dekapolis in 129 na Christus bezocht waren de ondergrondse werken in volle gang. Onder het geluid van trompetten verzamelden de legioensoldaten zich om ondergronds te gaan. Bij de gloed van een olielamp hakten ze met puntige beitels de rotswand weg. Slaven brachten het steengruis via de schachten naar de oppervlakte.

Vandaag maken deze oude dienstingangen het mogelijk om de ondergrondse route, die door de Romeinse ingenieurs gekozen werd, te bepalen. "De meeste schachten waren in de oudheid ommuurd zodat er geen dieren konden invallen. Andere schachten waren (op)gevuld met puin. In een van de schachten vonden we dode kippen," verklaart Döring.

Met een alpinistenhelm op het hoofd en één hand aan een veiligheidskabel dalen de professor en zijn studenten de steile trappen af. De trappen volgen een hoek van 50 graden en iedere stap die ze zetten wordt glibberiger. Helemaal beneden in het ondergrondse aquaduct worden de onderzoekers omringd door vochtige duisternis. Soms wordt het zo verstikkend dat de gascontrole-apparatuur begint te piepen. Hier en daar verhindert puin de doorgang omdat heuphoge plassen van modder en water ontstaan zijn. Op andere plaatsen waait en fluit de wind doorheen de tunnel.

Döring en zijn studenten hebben meer dan 300 ingangen naar het ondergrondse aquaduct blootgelegd. Maar er blijven nog veel onbeantwoorde vragen. "De eerste 60 kilometer van het aquaduct heeft een hellingshoek van 0,3/1000. Omgerekend is dat 30 centimeter per kilometer. Dat is een verbazingwekkend lage daalhoek," weet Döring te vertellen.

De Romeinen hadden een zes meter lange 'chorabate', een waterpasinstrument dat ze gekopieerd hadden van de Perziërs. Ze vulden ook geitendarmen met water om het niveau achter hoeken te meten. Maar deze hulpwerktuigen verklaren niet de hoge precisie van dit verbazingwekkend aquaduct.

Döring wijst er op dat de Romeinse landmeters eerst over vele kilometers een eenvormige route met verschillende controleposten moesten uitwerken. Doorheen het ruwe en ongelijke landschap was dat op zich al een hele uitdaging. Daarna moesten ze deze route ondergronds overbrengen en de locatie van de bodem van de watertunnel tot de laatste centimeter bepalen. Een schietlood konden ze niet gebruiken omdat de schachten schuin naar beneden lopen. Hoe slaagden de Romeinen er in om, ondergronds dan nog, zo'n hoge graad van precisie te verwezenlijken?

Gezien de vele beperkingen en obstakels is het niet verwonderlijk dat er fouten werden gemaakt. Zo beitelden twee groepen elkaar soms voorbij. In zulke gevallen zat er niets anders op dan elkaar te zoeken met hamergeluiden en zigzaggend verder beitelen in de richting van het geluid totdat ze elkaar weer ontmoetten.

De Romeinen deden er 120 jaar over om de ondergrondse waterweg aan te leggen. Eindelijk gutste het water borrelend door de tunnels. Mineraalafzettingen in een bepaalde sectie van het aquaduct, nabij Abila, openbaarden dat er 300 tot 700 liter water per seconde door het kanaal stroomde. De genieën van Rome waren er in geslaagd om dit deel van de Levant in een echt Hof van Eden om te toveren. Maar toch was er grote teleurstelling in Gadara...

Het mega-aquaduct-project in Jordanië bewijst dat iets dat door mensenhanden gecreëerd is nooit perfect is. Het oorspronkelijke plan was om in Gadara een hoger gelegen stenen waterreservoir te vullen dat de stad zou voeden met stromend water, fonteinen zou laten spuiten en het bassin in de tempel van de nimfen met water zou vullen. Het plan mislukte.

De Romeinse landmeters hadden onderweg een aantal rekenfouten gemaakt zodat het water, nadat het een afstand van 170 kilometer had afgelegd, op een te lage hoogte in Gadara aankwam. Het grote waterreservoir kon niet gevuld worden en de fonteinen hebben nooit gewerkt.

Meer literatuur over Romeinse aquaducten.

The Philosopher: Dank voor het interessant artikel!
Op 10-01-2011 9:37:47 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Plakband: Mooie afsluiter van het blog. Erg interessant. Wat een prestatie en wat moet dat voor afschuwelijke domper zijn om te merken dat het niet werkte. 'Oops' kan je dan ook niet zeggen na een jaartje of honderd hakken. Hoe zouden ze dit tegen hun bevolking hebben verantwoord? 'I did not inhale' of zo?. Eerder op de Bush-manier waarschijnlijk; 'If you're not with us, you're against us. En geen commentaar want de gallei is altijd op zoek naar nieuwe roeiers.'
ech?
Op 10-01-2011 17:57:36 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Meneer Glimlach: Dat waren nog eens tijden!
Wie weet tegenwoordig nog wat waar is?
Op 10-01-2011 19:12:25 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
lifetime: Het indertijd in Gadara gelegen waterreservoir e.d. is ook bewaard gebleven? Goed art. worden we wijzer van, maar roet ook gelijk weer veel vragen op! Steeds weer die vragen, hoe deden ze dat ....! Gelukkig hebben we nu al onze informatie op het internet staan... als er nu maar niemand de steker er uit trek..........!
Live kost Time
Op 10-01-2011 21:24:49 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Lodewijck:
The Philosopher:

Dank voor het interessant artikel!


Inderdaad, dank!
Don't grow up, it's a trap
Op 10-01-2011 22:36:00 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden