Een artikel in de Engelse Daily Mail kopt: "third of male fish in rivers are changing sex."
In vele Britse rivieren krijgen mannetjesvissen vrouwelijke geslachtsorganen en gaan ze zelfs eieren leggen. De vissen die nog niet zover zijn worden onvruchtbaar, een landelijk probleem. Hoe zit dat in Nederland, vroegen wij ons af?

We belden even Greenpeace om te vragen of zij iets van dit probleem wisten, dat was zo. De reden van deze vervuiling is hoofdzakelijk de uitstoot in industriegebieden. Een vriendelijke medewerkster vertelde ons dat Engeland het minder strikt neemt met vervuiling en dat men er wettelijk meer mag uitstoten. De hulpvaardige dame verwees ons ook door naar Jan Blom van het NIOZ, het Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

Jan Blom kon ons concretere informatie verschaffen. In 1999 is het LOES-project gestart, onder leiding van professor Dick Vethaak. LOES staat voor Landelijk onderzoek oestrogene stoffen in het watermilieu. Tijdens dat onderzoek op circa 100 meetlocaties (PDF) zijn vele gegevens over de Nederlandse wateren in kaart gebracht.

De studie maakte onder andere duidelijk dat het menselijk lichaam lang niet alles afbreekt. Denk aan reststoffen uit de anti-conceptiepil, anti-depressiva of meer hormoonverstorende middelen. Ook de stoffen waaruit vlamvertragers bestaan komen teveel in de Nederlandse wateren voor.

In totaal kennen we zo'n 150.000 door mensen gemaakte stoffen. Van dat grote aantal hebben er ongeveer 600 internationale belangstelling. De vervuilers waar de meeste aandacht naar gaat worden in 2001 in een document van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (PDF) opgesomd:

  • Pentachloorphenol
  • Gebromeerde vlamvertragers (PBB's en PBDE's)
  • Toxafeen
  • Oestrogene stoffen
  • Oppervlakte actieve stoffen
  • Irgarol
  • Diverse medicijnen
  • Ftalaten

We bespreken er kort enkele. De gebromeerde vlamvertragers treft men (net zoals in Engeland) het vaakst aan in de industriegebieden. Het document spreekt de verwachting van een toename uit. Tegenwoordig wordt het spul gebruikt in polymeren, rubber, textiel en hout, opdat brandgevaar kleiner zou worden. Ook in auto's, consumentenelektronica, computers, elektrische apparatuur en bouwmaterialen vinden we de vlamvertragende stoffen terug. Vissen worden niet vrolijk van dit spul. Wilt u meer lezen over gebromeerde vlamvertragers, dan kunt u dit pdf-document doorpluizen.

Irgarol is afkomstig uit aangroeiwerende verf, een goedje dat sinds de jaren '80 massaal in gebruik is genomen. Deze stof is vooral schadelijk voor planten en in mindere mate voor vissen. Het remt namelijk de fotosynthese die bij planten en bloemen een belangrijk onderdeel van het groeiproces is. In 2001 was er nog geen beleid voor deze stof omdat het niet als prioriteit werd gezien. Men kon dus meteen lozen wat weg moest. In welke mate dit nu is veranderd is ons nog niet duidelijk. Meer over Irgarol leest u hier.

Voor synthetische oestrogenen, de hormoonrommelaars, waren in 2001 ook nog geen richtlijnen. De studie toont aan dat er toen nog geen zorgwekkende hoeveelheden in het water aanwezig was. Toch roepen ze op naar meer onderzoek naar de uitwerking op menselijke en dierlijke inname. Vermoed wordt dat deze stoffen de celdeling nét ietsje teveel bevorderen, waardoor het onder de kankerverwekkers geschaard kan worden.

Een mosselToxafeen is een pesticide die sinds 1949 in de handel is. In 1968 werd de stof verbannen in Nederland, later in volledig Europa. Gelukkig maar, want het giftig goedje verspreidt zich via de atmosfeer naar het oppervlaktewater (en de verdere landomgeving). De atmosfeer brengt ons echter ook giftige lucht uit andere gebieden, zo blijkt aan de mossels, vis en zoogdieren uit de Noordzee waarin men concentraties aantrof. Het werd als niet gevaarlijk voor consumptie beschouwd, maar toch... Een van de bijwerkingen van dit goedje is dat het voor genetische mutatie zorgt. Nog niet zo lang geleden gaf het RIVM een waarschuwingspublicatie. Daarop viel te lezen dat de Nederlandse bevolking in te grote mate werd vrijgesteld aan Toxafeen. Meer RIVM-publicaties en studies over vissen vindt u hier.

Pentachloorphenol wordt sinds 1992 niet meer in Europa geproduceerd maar is wel nog in het water te vinden. Gebruik ervan is alleszins niet strikt verboden en een enkeling vermoedt zelfs een verband tussen chronische vermoeidheidssyndroom (CVS) en Pentachloorphenol. 
Op dit gebied is wel vooruitgang te bespeuren, er komen steeds kleinere concentraties in het milieu voor, dus het productieverbod heeft zijn nut.

ScoubidouFtalaten zijn gele of kleurloze olies. Ze worden gebruikt als weekmakers van PCV, in vloerbeddeking, speelgoed, folies, filmen en behang. Door zuiveringsinstallaties en de atmosvoor komen ftalaten in het oppervlaktewater. Soms hebben ze ook een oestrogene werking.
Greenpeace heeft een onderzoek gedaan naar de Ftalaten in Nederland en was dan ook blij toen er in 2004 een Europees verbod kwam tegen Ftalaten in kinderspeelgoed zoals Scoubidou-touwtjes en bijtringen.

Zingende vissen zijn al te bestellen

Wie weet beter hoe het met vis gaat dan een visser, dachten we en we belden naar visserslatijn.nl, de grootste en meest informatieve hengelsportsite van Nederland en België. Dat vissers en visgeinteresseerden doorgaans rustige mensen zijn werd duidelijk door het vriendelijk heerschap dat me te woord stond. De man, wiens naam me helaas is ontschoten, kon zich herinneren ooit een kort artikel erover te hebben geplaatst maar het was te lang geleden. Wel verwees hij me door naar het RIVM en Sportvisserij Nederland, en gaf me hun nummer.

"Sportvisserij Nederland, met Wendy," werd er vrolijk opgenomen. "vast airco," ging er even puffend door me heen. Ik legde mijn vraag voor en werd doorverbonden naar Toine Aarts die er meer van wist. In 2004-2005 zijn er onderzoeken geweest naar zaken zoals geslachtsverandering. Toine wist nog te vertellen dat er toen zaken naar buiten zijn gekomen, maar kon zich zonder opzoeken niet herinneren wat precies.  

Maar hoe zit het in Nederland, dat was de vraag? Er wordt op vele niveaus hard gewerkt om het vervuilingsprobleem overzichtelijk te maken. Sommige stoffen kan men terugdringen, andere nemen toe. De onderzoeksmethoden groeien in aantal waardoor steeds meer schadelijke stoffen gedetecteerd kunnen worden. Of vissen in Nederland ook al ergens van geslacht aan het veranderen zijn, dat weten we nog niet zeker. Volgens Greenpeace alleszins wel, maar figuren en cijfers hebben we nog niet bemachtigd.

Hoeveel vissen mogen we eten vooraleer de stoffen op ons lichaam een gevolg hebben? Eén visje per week zal vast niet erg zijn, maar wat als je dagelijks 3 vissen eet, in de stijl van Morgan Spurlock die bijna bezweek aan McDonalds. 
Er wordt gewerkt met minimumwaardes toxische stoffen, hetgeen gedacht wordt dat door een mens te behappen valt. Het is moeilijk om hier accurate schalen van te maken en eigenlijk is het trial and error-studie. De alarmerende zaken zijn nu eenmaal sneller in kaart te brengen. 

Is koosjer daarom een utopisch begrip geworden? De vervuilende troep zit in de lucht, in de grond en in het water. Dit alles voor vlambestendigheid en ander praktisch nut. Een hoge prijs om te betalen, zeker gezien de consumptie en vervuiling blijft toenemen. Als troost hebben we de actieve onderzoekers en de groeiende Europese richtlijnen die optreden tegen vervuilers en het gebruik van schadelijke stoffen. En toch, een lekkere forel die sla ik niet af, zelfs al was zij vroeger een hij...

Yummie
(Deze gladde rakker is lekker met oma's botersaus)

 

Gerelateerd aan deze publicatie:
3.14po: Dit artikel is 2 jaar oud. Het zal er intussen niet veel beter op geworden zijn.
United as one. Divided by zero.
Op 25-08-2009 15:47:17 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Albert: Klopt dat vissen van geslacht kunnen veranderen echter in de nederlandse rivieren worden regelmatig vissen aangetroffen met sterk afwijkende geslachtsorganen. Op dit moment vermoedt men dat het lijstje van bovengenoemde stoffen gedeeltelijk de oorzaak zijn. Trouwens het zijn niet alleen de vissen, bij mensen treft men ook meer en meer afwijkende geslachtsorganen aan.

Een documentaire waar bovenstaand verhaal uitgebreid en voor iedereen begrijpbare wijze besproken wordt is:

http://www.documentary-log.com/d135-the-disappearing-male/

(bericht gewijzigd op 25-8-2009 16:33:07)
Op 25-08-2009 16:31:02 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden