Sneller schieten dan je eigen schaduw is de onbereikbare droom van iedere cowboy en sneller slaan dan je eigen schaduw de ultieme fantasie van iedere bokser. Waar wij mensen van dromen is in het dierenrijk vaak werkelijkheid. Nou ja, bijna dan. Neem bijvoorbeeld de Mantis garnaal (Stomapoden). Deze beestjes zijn uitgerust met ‘bokshandschoentjes’ of messcherpe spietsen waarmee ze onwaarschijnlijk snel hun prooi weten te grijpen:

De Mantis-garnaal
De Mantis-garnaal
(De mooi gekleurde Mantis-garnaal)

De voorpoten van de Mantis garnalen lijken een beetje op die van een bidsprinkhaan. De kleinere soorten hebben op de uiteinden van hun armen een soort bokshandschoentjes van keihard kalk. Zodra er een prooi (of vijand) voorbij komt dan delen ze met een snelheid die gelijk is aan een .22 kogel een ferme mep uit. We hebben het dan over een uithaal van 10 meter per seconde binnen 4 tot 8 milliseconden. En dat komt aan. Exemplaren van ongeveer 6 tot 8 centimeter lang kunnen zoveel kracht achter de stoot zetten dat ze met gemak het ruit van een aquarium aan diggelen slaan.

Grotere Mantissen, die wel tot 35 centimeter lang kunnen worden, hebben geen bokshandschoenen. Die hebben net als de bidsprinkhaan venijnige punten waartussen ze hun prooi grijpen. Ook hier behalen ze enorme snelheden die niet onder doen van hun kleinere boksende soortgenoten.


(Grote mantissen zijn net als hun familieleden de kreeft erg smakelijk. Op deze foto van gegrilde mantissen zijn goed hun levensgevaarlijke vangarmen te zien.)

Maar er is meer te vertellen over Mantissen. Deze bijzondere diersoort is in staat om 100.000 verschillende kleurgradaties te onderscheiden, wij mensen kunnen ter vergelijking niet meer dan 10.000 gradaties onderscheiden. Dat komt omdat de Mantis in zijn oog 16 verschillende types fotoreceptoren bevat (12 voor kleuranalyse) en wij mensen maar een schamele 3. Mantissen kunnen dus gepolariseerd licht zien en 4 verschillende kleuren ultraviolet onderscheiden.

Een ander opmerkelijke eigenschap van Mantis garnalen is de kunst om individuen binnen de soorten te herkennen en ernaar te handelen. Binnen de wereld der ongewervelde diersoorten een hele prestatie.


(Van achteren hebben mantissen een puntige tang die ze ter verdediging ook razendsnel kunnen dichtklappen.)

Opvallend is ook de snelheid waarmee Mantissen met elkaar kunnen ‘communiceren’. Tijdens agressieve interacties tussen Mantissen onderling kan de informatieoverdracht een snelheid behalen van 8.6 bits per seconde. Ter vergelijking, menselijke spraak heeft een informatie overdrachtssnelheid van 6 – 12 bits per seconden. Een bijendans geeft informatie over met een snelheid van 2 bits per seconden en de geursporen van bijvoorbeeld vuurmieren geven informatie af met een snelheid van 1.4 bits per seconde.

Een ander opmerkelijk aspect van Mantissen is dat sommige soorten monogaam zijn. Zo volgde de bioloog Roy Caldwell 15 jaar lang een paartje Lysiosquillina maculata. Er zijn maar zeer weinig wezens in het dierenrijk echt monogaam.

Mantissen, zowel groot en klein, kunnen flink uithalen. Een Amerikaanse krant berichte over een visser die in plaats van en vis een Mantis aan zijn vislijn vond. Toen hij zijn hand in de buurt van het beest bracht om het te bevrijden haalde het beest met zo een snelheid uit dat hij het vlees van de onfortuinlijke visser zijn duim tot op het bot ophaalde met zijn messcherpe klauw. In eerste instantie was de visser van mening dat hij beschoten werd:

Mantissen groot of klein zal je niet in de Noordzee aantreffen. Ze houden meer van het tropische en subtropische klimaat. De kleinere soorten kan je dan bij laag water tussen de rotsen of het koraal aantreffen. Alhoewel Mantissen zich niet makkelijk laten vangen vormen worden ze hier en daar door de lokale bevolking als lekkernij beschouwt. Onze eigen Koen Insectenkampioen nam de proef op de som en ging op jacht, dat zie je in het eerste filmpje onder dit blog.

Na enkele uren zoeken heb je al gauw een respectabele vangst. Het blijft oppassen geblazen want ze kunnen gemeen uithalen. (iets wat de schrijver van dit stuk ook proefondervindelijk heeft kunnen vaststellen, wat een klein maar respectabel bloedbad tot gevolg had.)

Maar het resultaat mag er zijn. Eenmaal van de barbecue kan je genieten van een zeer smakelijke en bijzondere maaltijd:


(Koen vindt Mantissen lekker)


(Hoe Koen Insectenkampioen een Mantis vangt)


U ziet een lichtgevende variant die pas in 2002 werd ontdekt (Lysiosquillina glabriuscula fluoresces) een visje grijpen.
Gerelateerd aan deze publicatie:
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden