In de zomer en herfst is er met regelmaat onweer in Nederland. Dat onweer er in verschillende vormen is, is minder mensen bekend. We kennen allemaal wel die heerlijke warme dagen die dan na een paar dagen gevolgd worden door stevige onweersbuien en afkoeling. Die buien horen bij een scheiding tussen die warme lucht en koele lucht van de oceaan. Zo'n scheiding van luchtsoorten noemen we een 'front', in dit geval een koufront, omdat koude(re) lucht de warme lucht verdrijft.

Soms echter zijn er situaties in onze atmosfeer die het proces van afkoeling tegenhouden. Als er weinig wind (dus weinig stroming) in de atmosfeer in onze omgeving is, wordt de lucht niet opgemengd met koelere lucht hoger in de atmosfeer. Lucht die aan de grond flink wordt opgewarmd, heeft neiging om op een gegeven moment op te stijgen. Immers, warme lucht weegt minder dan koelere lucht; denk aan een heteluchtballon. Die kan alleen maar in de lucht blijven door de lucht IN de ballon steeds op te warmen.

Opmerkelijk onweer in Nederland
Opmerkelijk onweer in Nederland
(Opmerkelijk onweer in Nederland, video onderaan)

Het gebeurt niet zo vaak in ons land dat de atmosfeer nauwelijks in beweging is. Meestal staat er wel wat wind. Echter, op 18 september jongstleden was de atmosfeer ERG rustig. De zon verwarmde de lucht lekker; lucht die toch al uit warmere zuidelijke streken afkomstig was. De lucht was bovendien ook redelijk vochtig. Geen mooie blauwe luchten, maar al snel toenemende bewolking. Van dat broeiierige, klamme weer. De lucht boven ons land werd snel warmer en in het begin van de middag begon deze lucht op te stijgen.

En dan gebeurt er iets wat in ons land toch redelijk zeldzaam is; er ontstaat een zeer plaatselijke bel van warme lucht die snel opstijgt. Deze bel vochtige en warme lucht ontmoet op zijn tocht naar boven, steeds kouder wordende lucht en koelt daardoor af, net als die heteluchtballon afkoelt, hoger in de lucht.
Als lucht afkoelt, kan het minder vocht bevatten. Er ontstaan kleine druppeltjes; wij noemen dat een 'wolk'. Het vocht in die bel warme lucht is dan zichtbaar geworden. Dit noemen we condensatie. Denk maar aan een beslagen autoruit: warme, vochtige lucht in je auto koelt af tegen het koude autoruit en het vocht condenseert waardoor de ruit beslaat. Lang leve de wissertjes, doekjes, sprays, blowers, airco's...

Onze wolk stijgt maar door; hij is immers nog steeds warmer dan zijn omgeving. De condensatie in de wolk gaat ook door; de kleine druppeltjes "plakken" aan elkaar en worden... regendruppels. Onze wolk is een regenbui geworden, en nog steeds stijgt hij; de regendruppeltjes worden met de enorme stijgingsstroming in de wolk omhoog gevoerd, naar een plek waar de temperatuur ONDER nul is; daar vriest het dus! In de zomer is dat meestal op een hoogte van zo'n tien kilometer. De regendruppels bevriezen; dat noemen we hagel. Er onstaat in de wolk, mede door de vorming van sneeuw en hagel, een enorm potentiaalverschil, oftewel een verschil in electrische lading op plaatsen IN de wolk. Op een gegeven moment is dat spanningsverschil zó groot geworden, dat er een vonk door de wolk heenschiet (regendruppels geleiden stroom immers makkelijk!), dat noemen wij bliksem. U raadt het: er is op dit moment sprake van een onweersbui.

Omdat de wolk zoals al eerder genoemd een eenzame bel warme, vochtige lucht was, is er nu sprake van één onweersbui. Om de bui heen is nog steeds die lekkere zomers warme lucht aanwezig. Er is nu minder lucht aan het aardoppervlak, omdat die lucht opstijgt. Het gevolg is, dat -aan de grond!- van alle kanten nu die vochtigwarme lucht naar de bui toestroomt. (het omgekeerde van een afvoerputje dus; daar stroomt water naar een gat, nu stroomt lucht naar een plek met minder lucht) Dat toestromen van die lucht merken we wel: het begint plotseling te waaien. De tuinparasols vliegen door de lucht, stof en zand worden in de lucht geblazen, de deuren en ramen klappen dicht. Een teken dat de bui vlakbij is! Meestal hoort men dan ook wel de eerste donderslagen.

Zo'n bui noemen we een Warmteonweer. Het is geen signaal dat er koudere lucht komt aanstromen die de zomer verjaagd, zoals we bijna altijd denken als het begint te onweren. Het is een teken dat de lucht flink is opgewarmd, behoorlijk veel vocht bevat en dat die vochtig-warme lucht nu naar de hogere delen van de atmosfeer opstijgt.
In zo'n bui kan het flink tekeer gaan; windstoten, zware regenval, soms zware hagelval waardoor alles wit wordt, schade door de hagel en wind aan auto's, planten, daken.

Warmteonweer is redelijk zeldzaam in Nederland; meer Europa in, en zeker in de USA, is men het wel gewend. Ook dit jaar was er op veel dagen zwaar warmteonweer in Duitsland. Zo mooi de maand juli bij ons was, zo onweersrijk was het in Duitsland.

Powercellmysterie?
Het verbaast mij niet dat juist door zijn zeldzaamheid bij ons, warmteonweer niet als een normaal natuurverschijnsel wordt herkend. We zitten veel op kantoor, op school, achter onze PC's, in de stad zie je maar weinig van de lucht, dus de hedendaagse mens wordt nogal eens verrast door deze snel groeiende, plotseling opkomende buien.

Beelden van het KNMI
(Het KNMI toont u het warmteonweer...)

Dat gebeurde iemand in Limburg op 12 september jongstleden dus ook. Hij zag op enige afstand een bel warme lucht opstijgen, er ontstond een paddestoelvormige wolk (altijd al eng want atoomexplosie?!) en opeens begon het in die wolk stevig te bliksemen. En bij hem thuis was niets aan de hand; lekker weer, graadje of 23, weinig wind. De persoon heeft een prachtig warmteonweer op film vastgelegd.

Op niet-nader-te-noemen internetsites lezen we rijke fantasie van iemand die het heeft over een "een ruimteschip dat uit een andere dimensie verscheen", weer een ander spreekt (als reactie op het filmpje) over een "mysterieuze wolk", weer een ander heeft het over een "experiment van HAARP" waarvan onbewezen verhalen op dubieuze internetsites vertellen over weersbeïnvloeding...

Antennes van HAARP
(De antennes van HAARP hebben mythische proporties)

Is het echt zo schokkend? Nee, deze mensen leven liever in een fantasiewereld dan dat ze even bellen met het KNMI. Meteen maar denken dat deze wolk een ruimteschip was of een resultaat van een -vermeend- geheim project van de USA zegt veel over de personen zelf. We leven graag met geheimen en conspiracies en het internet biedt een gigantische keuze daarin, maar deze wolk was niets meer dan een schoolvoorbeeld van warmteonweer. En zo'n mooi voorbeeld als dit zullen we niet snel wéér zien. Eerst maar eens een mooie herfst met aan de kust stevige buien dank zij flink opgewarmd zeewater door een warme zomer, en een winter waarin eindelijk weer eens geschaatst kan worden zou ook wel weer eens leuk zijn. Onweer is pas weer in de zomer van 2007 aan de beurt.

Update: videobeelden van 12 september uit België toegevoegd.

 


(onweerswolk in Nederland)


(onweerswolk in Belgie)
Gerelateerd aan deze publicatie:
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden