Dankzij Newtoniaanse fysica hadden we gedacht zowat alles te weten over eenvoudige bewegingen van -pakweg- een steen. Toch zijn er nog uithoekjes van de aarde die wetenschappers voor raadselen stelt.

Zo is er een Racetrack-vlakte in het Amerikaanse Death Valley (California) waar stenen van soms meer dan 300 kilo in vreemde patronen vanzelf bewegen.

Stenen in Death Valley beweegt vanzelf
Stenen in Death Valley beweegt vanzelf
(Stenen in Death Valley beweegt vanzelf)

Death Valley ligt 86 meter onder de zeespiegel, dat maakt de plaats het laagste punt van Noord-Amerika. Per jaar valt er gemiddeld 3 centimeter regen; een gegeven dat het woestijngebied met canyons, zoutvlaktes en zandduinen verklaart. Geen enkel gebied in Noord-Amerika is droger dan Death Valley.

In de zoutvlaktes van deze streek, waar ook snelheidsrecord-races door conceptcars worden gehouden, speelt het mysterie zich af: stenen rollen zonder een duidelijke reden en niemand heeft ze daadwerkelijk in actie gezien. De sporen van soms 600 meter lang zijn echter onmiskenbaar.

De hoeken die het pad van de steen maakt zijn uiteenlopend. Soms lijkt het alsof een rots simpelweg vooruit gaat, maar op andere plaatsen worden er scherpe bochten gemaakt of ziet men zigzagpatronen.

Steen beweegt vanzelf
(Onderzoekers bij de steen en zijn 'wandelpad')

De rotsen zelf zijn afgebroken van bergen uit de omgeving, maar hoe ze bewegen is onduidelijk. Sommige 'wandelgangen' lopen evenwijdig met elkaar, wat een patroon doet vermoeden, maar andere vallen net weer op door het afwijken van die eenduidigheid.

Steen maakt vreemde bochten
(Stenen maken vreemde bochten)

Natuurlijk heeft men wel ide├źn bij een mogelijk oorzaak. Zo weet men inmiddels dat storm en onweer twee van de voornaamste beweegredenen zijn. Toch kan storm en onweer alleen niet verklaren waarom de banen zo selectief zichtbaar blijven en zo uiteen lopen qua opzet.

Een andere theorie is dat de rotsen tijdens de winter bewegen. Volgens George M. Stanley zou zich een ijslaagje op het zout vormen waardoor de stenen gaan glijden. Hij deed deze vinding in 1955 om 21 jaar, in 1976, later gecorrigeerd te worden door Dwight Carey en Robert Sharp. Dit duo onderzicht de paden van de stenen en merkten op dat ijs en wind niet voor de patronen gezorgd kunnen hebben.
De heren deden ook een experiment en isoleerden enkele stenen door er paaltjes rond te plaatsen. Na verloop van tijd bleken die soms omver gedrukt, wat de onderzoekers deed concluderen dat de wind als oorzaak mag worden gezien.

Hampshire College, onder leiding Niet iedereen kon zich vinden in de wind-theorie. In 1995 koos men toch weer voor het ijs. Volgens een geologenteam vanvan John Reid, gaan de stenen rollen omdat ze dooipatronen volgen. Hij zegt daarover: "De weerstand van de ondergrond van Racetrack Playa is dermate groot dat het onmogelijk is dat harde wind de stenen voort zou kunnen blazen". Volgens hem is ook de modderige ondergrond te stevig om de rotsen in beweging te zetten waardoor ijs de enige verklaarbare reden kan zijn.
Het dooiproces dat iedere winter onvoorspelbaar fluctueert zou dus de schuldige zijn. Als de zon schijnt dan dooit het niet overal evenveel; dat verschil in afbrokkelsnelheid zou de rotsen doen opschuiven, volgens Reid. Hij en zijn team deden deze conclusie na 7 bezoeken tussen 1980 en 1994.  

Het onderzoek uit 1976 en 1995 sprak elkaar tegen en de vorsers gingen rond de tafel zitten. Na een lang debacle waren ze het erover eens dat beide kampen gelijk hadden. Een combinatie van ijs en wind was de verklaring die toen als vermoedelijke waarheid gold, al gaf Reid aan dat er nog meer onbekende mechanismes achter de steenverschuivingen konden zitten.

GPS-data van Paul Messina
( Via GPS-data: oostelijke sporen (B) zijn groter in aantal en meer in een rechte lijn dan de sporen aan de westelijke kant (A) )

Helaas werden beide theorieen naar het land der fabelen verwezen door een onderzoek van Paul Messina op basis van GPS-gegevens. Daaruit bleek dat -hoewel de omstandigheden dezelfde waren- iedere steen toch een eigen pad koos. Noch ijs, noch wind lijkt hiervoor te kunnen zorgen. Om zijn meningen te staven houdt Messina 162 rotsen nauwlettend in de gaten. Zijn voorlopige mening, die intussen al een tijdje geldt, is: it makes no sense.

Op 5 mei 2006 publiceerde de website DossierX een artikel over de mysterieuze stenen. Op het forum liet fysisch geograaf Wouter van den Berg weten dat het misschien toch niet zo'n vreemde aangelegenheid is. Hij acht het ook onmogelijk dat een laagje ijs voor de beweging zorgde. Dat de rotsen zijn verschoven door de zwaartekracht, in combinatie met een kleine hellingshoek, lijkt meer waarschijnlijk. Hij schrijft daarover: "Op hellingen kan bij vorst "gelifluctie' optreden: dit is het afglijden van een ontdooide, met water verzadigde bovengrond over een harde ondergrond. De ondergrond is op hoge breedtegraden meestal 'keihard' door bevriezing, en op gematigde breedten door hard gesteente of een hoge compactie. In de besproken gevallen is altijd sprake van mogelijke vorst als oorzaak van de 'stepping stones'."

Death Valley-steen op de wandel
( Death Valley-steen op de wandel )

Van den Berg vervolgt: "Gelifluctie treedt in het algemeen op bij een hellingshoek van 3 tot 19 graden. De snelheid van de beweging van de ondergrond varieert op Spitsbergen van 10 tot 70 centimeter per jaar, en dat is wetenschappelijk bewezen! Stenen, die meestal door opvriezen aan het oppervlak komen, kunnen echter aanmerkelijk sneller bewegen. Gelifluctie treedt net als kryoturbatie het gemakkelijkst op in fijnkorrelig materiaal als silt en leem."

Heeft geograaf Wouter gelijk? Wij weten het niet, vooralsnog is 'the answer blowing in the wind'. Moest u zelf het mysterie willen ontrafelen dan kan even rots spelen helpen. Of kijken naar onderstaande video's. Vooral de tweede is interessant want daarin ziet u hoe verbazingwekkend snel het water vanuit het ondiepe zuidelijke meer over de vlakte kan trekken. Op de video's ziet en hoort u de sterke wind die over het gebied raast en hoe koud en warm het er kan zijn.

 


 


( sfeerbeeld )


( let op de watersnelheid )


( Indruk van de hitte en de zoutomgeving )


( Trip naar Death Valley )

Update: Mysterie opgelost!
riek: is spitsbergen death valley, kleuters?
Op 15-06-2013 22:21:26 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
psixty4:
riek:
is spitsbergen death valley, kleuters?

Hoe bedoel je dat?
It's all a figment of imagination!
Op 15-06-2013 22:34:05 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden