De moderne goochelaars die meer dan alleen maar kaarten gebruiken noemt men soms mentalisten, hun kunde: mentalisme. Een voorbeeld daarvan is onze Rinke Jacobs die zichzelf Nederlands kampioen mag noemen.
Sten Oomen, zowel astraal als op GW actief, vroeg ons tekst en uitleg bij een van zijn acts. Daarin had Rinke een telefoonboek op zak, gaf hij deze aan een toeschouwer die hem op een willekeurige pagina (blz 666) opensloeg, waarna de performer op meer dan tien meter afstand kon raden welk adres gekozen werd. Telepathie?

Men noemt dit soort acts de boektesten, in het Engels booktests. U kunt er even op googlen, maar de kans is groot dat u op een open forum of website zelden verklaard ziet hoe ze in elkaar zitten, tenzij op GW dan, waar we gewoon graag aan verzoekjes doen.

Er bestaan verschillende variaties op het thema maar geen van allen zijn natuurlijk gebaseerd op een fotografisch geheugen of hogere mentale krachten. Niet voor niets dat de meeste mentalisten zichzelf lachend charlatans noemen; iets dat menig medium nog moet leren. De variaties lopen uiteen van versies waarbij de goochelaar het boek blijft vasthouden tot zelfs methodes waarbij de performer in een bibliotheek ieder woord uit ieder boek lijkt te weten. In dit blog beperken we ons tot hetgeen Rinke deed en de mogelijke oplossingen tot het raadsel. Wilt u toch uitleg bij andere booktests, gewoon roepen en het deksel gaat van de toverpot...

Rinke Jacobs in actie
Rinke Jacobs in actie
( Rinke Jacobs en het bewuste telefoonboek )

Psychologisch kiezen
Achter iedere truc zit een systeem. Wanneer de goochelaar kiest voor een telefoonboek of een woordenboek is dat op zijn duidelijkst; daarin staan immers gegevens netjes gesorteerd. Een gevolg daarvan is dat, als de performer iemand vraagt in een boek te bladeren om een woord of adres te kiezen, er niet uit het begin of einde van het boek zal geselecteerd worden.

In het geval van een woordenboek kan de goochelaar letters als A, B, C, X, Y, Z dus met grote kans skippen. Wat ook nog handig is met gesorteerde werken is dat je op basis van de openslag ongeveer kunt schatten in welke regio het open ligt. De A bevindt zich bijvoorbeeld nooit in het midden van een woordenboek, de R nooit in het begin.

Een 'slachtoffer' kiest normaliter een pagina rond 3/4 van het geheel. Ga zelf maar na, en blader door een boek of tijdschrift. Sta daarbij eens stil bij waar je intuitief even stopt; dat zal rond de 3/4 zijn. Goochelaars weten dat. Om hoeveel woorden dat gaat is afhankelijk van het boek of schrift, maar het zijn er veel. Toch is dit alleen niet voldoende om iemand één bepaalde pagina op te dringen.

Bladzijde forceren, techniek 1
Er bestaat zoiets als de Ripple Force waarmee specifieke kaarten, maar ook een bladzijde uit een boek of tijdschrift, door de goochelaar geforceerd worden. Forceren betekent in deze context dat de toeschouwer gelooft dat er veel keuze is, terwijl de performer door zijn technieken slechts voor één optie zorgt. Dat is natuurlijk de reden waarom Rinke tijdens zijn voorstelling extra nadruk legt op de miljoenen adressen in het telefoonboek; zo wordt de indruk gewekt dat hij onmogelijk kan raden wat iemand eruit kiest. De indrukken die het publiek heeft zijn voor een mentalist van groot belang en tijdens dergelijke shows stuurt de goochelaar in grote mate zijn publiek om zo hun verwachtingspatronen te beinvloeden.

Terug naar de Ripple Force. Het is niets anders dan een bladzijde die iets korter is dan de rest. Voorwerk is in de goochelwereld niet ongebruikelijk. De dagdagelijkse items die een goochelaar zélf meebrengt zijn hetgeen u op moet letten. Uri Geller en zijn gebogen lepels zijn daar een bekend voorbeeld van. Er zijn vele technieken om lepels te buigen (waarover later meer) maar een van de populairste zijn de voorbewerkte lepels (of vorken, sleutels en ander metaal). De goochelaar verbergt in deze gevallen de plaats waar zichtbaar is dat er gesjoemeld werd. In alle gevallen waar het bestek breekt terwijl de magicus bezig is, hebben we te maken met voorbewerkt materiaal. Net omdat in goochelaarskringen breed bekend is welke variaties op het lepelbuigen bestaan, is het vreemd dat Uri Geller blijft volhouden dat hij het echt met gedachtenkracht presteert. Dat is onzin waardoor velen op basis van verkeerde gegevens in het hogere geloven.

Er is voor een Ripple Force niet eens een halve milimeter nodig om te zorgen dat een pagina -tijdens het bladeren- sneller valt. De reden daarvan is de onzichtbare verkorting waardoor de blader-vinger er geen vat op heeft. Het effect zorgt er ook voor dat de bladeraar onbewust een anomalie ziet. Niemand staat bewust stil bij het vallen van een bladzijde dus dit 'teken' zorgt voor een opgedrongen keuze. Tijdens kaarttruuks wordt dit onder andere gebruikt om iemand op een vooropgelegde plaats een dek kaarten te laten afnemen.

De kans dat de verkorte pagina de laatste is geweest die openviel is dus bijzonder groot en daarom is het ook een vaak toegepaste techniek. Als men de verkorting op ongeveer 3/4 van het boek plaatst (bladzijde 666 van het telefoonboek?) dan worden de kansen nog groter.

Bladzijde forceren, techniek 2
De tweede manier is zo eenvoudig als hij slinks is. Vergeet niet: wat normaal is valt niet op, en van die blinde vlek maken goochelaars en mentalisten graag gebruik. Bijna ieder boek wordt gebundeld en gelijmd en lijm is -nadat het droog is- vatbaar voor kreuken. Een boek even overbuigen kan ervoor zorgen dat het boek op een specifieke plaats omvalt, of de bladzijden rondom een bepaalde locatie trager zullen vallen. Frequente lezers zullen dat vast kennen en gebruiken om niet te vergeten waar ze in een boek zijn gebleven.
Goochelaars zorgen natuurlijk dat dit opvallend is; wat makkelijker wordt gemaakt door de dunne bladzijden en het zware gewicht van iets als een telefoonboek. De lijm 'onthoudt' de positie een tijd nadat het is dichtgeklapt.

Mits goed uitgevoerd zijn alledrie bovenstaande manieren onzichtbaar, zelfs voor het meest skeptisch publiek. Het moge duidelijk zijn dat een combinatie van die 3 onopvallende technieken zorgt voor een relatief grote slaagkans. Maar daarmee hebben we slechts één bladzijde, nog geen adres of telefoonnummer.

Maar...
Het mysterie dat Sten Oomen slapeloze nachten bezorgt is dus nog niet helemaal opgelost. Rinke wist specifiekere informatie te noemen. Dat hij niet ieder adres en telefoonnummer op die pagina wist, dat moge duidelijk zijn. Wat hij noemde was hetgeen hij eerder had gememoriseerd, dat zien we als gegeven. We kunnen namelijk uitsluiten dat hij daadwerkelijk gedachten kan lezen, dat doen mentalisten slechts in heel kleine mate.

Als dit een geforceerde keuze was, dan was het een verdomd knappe. Rinke heeft naar wat we hebben begrepen geen vragen gesteld die de gekozen positie konden verraden, wat een mogelijke techniek zou zijn. Tenzij er gewerkt werd met meer opvallende methodes zoals verkleuring of dubbele bladzijden, maar dat deed hij niet. Anders had hij niet toegestaan dat het boek werd doorgegeven na de act. Daarnaast zou het nogal amateuristisch overkomen moest hij op basis van zoiets in een zaak voor skeptici zijn gesnapt. We vermoeden dus dat Rinke slinkser is geweest dan het klassieke forceren. In een zaal vol hyperoplettende geesten kon zoiets te snel mislopen.

Deze onduidelijkheid is reden om te geloven dat de sleutel tot de act niets met het telefoonboek zelf heeft te maken. Moest dat wel zo zijn dan zou het betekenen dat Rinke op het einde van zijn act aan het gokken was, en daar houden goochelaars niet zo van. Er is geen enkele manier, volgens onze niet-nader-te-noemen tovenaarsbronnen, om dit voor elkaar te krijgen zonder de kans te lopen een fout adres op te geven. Een back-up kan zijn om meerdere adressen en telefoonnummers vantevoren in te studeren, maar dat zou waarschijnlijk te amateuristisch zijn voor een goede goochelaar als Rinke. We rieken een dubbel spel...

Derren BrownDubbele realiteiten
Dubbele realiteiten zijn heel geliefd in goochelaarskringen waar misleiding bovenaan de doelen staat. Wekenlang lag ik wakker van een truc van Derren Brown. Ik keek naar de televisie terwijl de bekende Engelse mentalist, links te zien, zijn telefoontrance uitvoerde. Hij belde naar een telefooncel in een gewone winkelstraat en wachtte totdat iemand de telefoon oppikte. Het slachtoffer zakte na een halve minuut door de benen alsof die in razendsnel tempo in trance werd gebracht. Althans, dat werd geinsinueerd. In de montage liet Brown niet weten wát hij zei of hoe hij de hypnose opwekte waardoor mijn nieuwsgierigheid gewekt werd. Want, hoe krijg je iemand in een paar seconden door de knieen? Bestaat er dan toch zoiets als toverwoorden?

Het antwoord is natuurlijk nee. Als kijker krijg je het idee dat iemand in trance of hypnose is gebracht, maar verplaats uzelf even naar de persoon die de telefoon opnam. Deze persoon zit niet in uw belevingswereld en weet niet dat hij in een show van een mentalist is terecht gekomen. Hij hoort plots 'iemand' nadat hij een rinkelende telefoon langs de weg opneemt, dat is een andere situatie dan achterover in de bank zitten kijken naar iemand die ongelooflijke dingen doet.
Deze telefoonbeantwoorder wordt gewoonweg gevraagd om te doen alsof hij in slaap valt'; dát is het geheim en tevens hetgeen niemand aan denkt. Mogelijk vertelde Brown er ook bij dat er camera's op de persoon gericht stonden, wat ervoor zorgt dat iemand sneller doet wat gevraagd wordt. De persoon in kwestie neemt sowieso de telefoon op wat indicatief is voor zijn snelle opvolgen van orders. Alles kan, maar de persoon van wie het publiek denkt dat hij in trance ligt doet niets meer of minder dan wat de goochelaar vraagt. Het publiek dat geen gesprek heeft gehoord en zag dat iemand door de benen ging kan alleen maar gokken naar de magische woorden die er zijn gebruikt. Geen enkele dus. Dubbele realiteiten daarentegen...

Wat heeft dit met Rinke te maken? In de bespreking van het Skepsiscongres kunnen we lezen dat Rinke vooraf met 1 persoon heeft gepraat. Dat gaf hij toe nadat het hem gevraagd werd. Logisch, een zaal voor skeptici dus het is wachten op wat stekelige vragen...
Wat als die éne persoon noodzakelijk was voor de telefoonboektruc? Wat als die persoon bijvoorbeeld vantevoren zijn adres aan Rinke gaf? Dan zou verder giswerk onnodig zijn omdat de hele act misleidend theater was. 
Hoe Rinke achter de schermen tewerk ging om zijn slachtoffer van een adres te ontfutselen is een andere zaak. Misschien liet hij vantevoren iemand uit het boek kiezen; misschien liet hij iemand een adres opschrijven en had hij handige manieren om hetgeen iemand opschrijft te achterhalen, zelfs al is het originele papiertje weg; alles kan wanneer iemand niet op z'n hoede is...

De oplossing?
We weten het niet zeker en zouden het dan ook apprecieren als Rinke Jacobs, die zijn naam zeker tegenkomt tijdens googlen of zoeken naar wat men van de performance vond, in de reactiemogelijkheden vertelt of we op de goede weg zitten. Het is ofwel een kwestie van forceren van een pagina, waarin het onduidelijk is hoe het specifieke adres werd geforceerd, ofwel het is een dubbele realiteit waarbij de telefoonbladeraar vantevoren benaderd werd en zijn adres werd ontfutseld. We vermoeden het laatste. Hokus Pokus Pats, ik wou dat Rinke hier wats...

Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden