Methaanles vandaag! De laatste tijd valt het woord steeds vaker en ook wordt er steeds vaker een link gelegd naar de opwarming van de aarde en het smelten van de poolkappen, maar wat is methaan nou eigenlijk?
We zullen proberen voor de GW-lezers hier een beetje duidelijkheid in te scheppen...

Methaan hydraat
Methaan hydraat

Methaan is de basis van aardgas, waardoor methaan en aardgas ook wel met elkaar verward worden. Aardgas uit het Groningse Slochteren bestaat bijvoorbeeld voor 81% uit methaan, voor 3,6% uit hogere gasvormige koolwaterstoffen, voor 0,4% uit zwavelwaterstof en voor de rest uit stikstof en kooldioxide.
Daarnaast komt methaan ook in het gewone milieu voor in kleinere hoeveelheden, een onderzoek uit januari 2006 toonde aan dat de regenwouden wel eens verantwoordelijk kunnen zijn voor grote delen van het in de natuur voorkomende methaangas, naast bosbranden en gasvorming in de darmen. Een natuurlijke verschijning die ook aan methaan te wijten is zijn dwaallichtjes, van die spookachtige blauwe dansende lichtjes boven moerassen of kerkhoven.

Methaan komt in enkele vormen voor. De meest voorkomende vorm is methaangas en zit voornamelijk onder de grond als onderdeel van aardgas. Methaangas komt ook voor in permafrost, wat eigenlijk niets anders is dan grond die nooit ontdooit en wat je dus alleen maar vindt op plaatsen waar de temperatuur het hele jaar rond of onder het vriespunt blijft. Dit methaangas in (of beter, onder) het permafrost staat vaak onder hoge druk door een dikke ijslaag of beweging in de grondlagen, net als het methaan op de zeebodem onder enorme waterdruk staat.
Zodra methaan onder hoge druk komt te staan en in aanraking komt met water kan er methaanhydraat ontstaan. Normaal methaan is gasvormig, maar methaanhydraat is een losse verbinding tussen water en methaan met de eigenschappen van een vloeistof, mocht je een aansteker bij de hand hebben, de vloeistof die daar in zit is gas onder druk, zolang het opgesloten zit blijft het een vloeistof, net zoals bij methaanhydraat op de zeebodem of onder dikke ijslagen.

Methaanhydraat, ook wel clatraat genoemd, is een losse verbinding tussen water en methaan met hele vreemde eigenschappen. Als het zich bijvoorbeeld ophoopt op de zeebodem kunnen er een soort vijvers ontstaan, waarbij het lijkt alsof er een rustig meertje op de zeebodem ligt. Het is de energiebron voor meerdere op de zeebodem levende dieren, zoals een soort wormen (zie ook dit videootje) en krabachtigen. Methaanhydraat word ook gezien als mogelijke vervanger voor olieproducten, maar omdat het op zeer onbereikbare plaatsen voorkomt is dat op dit moment niet haalbaar (lees winstgevend).

Ophopingen van dit gas kunnen ook gevaarlijk zijn, en er zijn redenen om aan te nemen dat grote hoeveelheden methaan die door aardverschuivingen ineens niet meer onder druk staan of niet meer opgesloten zitten zodra ze vrijkomen een schip onder water kunnen zuigen, met als opvallend detail dat deze ophopingen van methaan onder andere veel in de welbekende Bermuda-driehoek voorkomen.


Een klimaatprobleem in de hand houden?

Maar methaanhydraat heeft naast vreemde en verbazingwekkende eigenschappen ook nog een andere eigenschap waar de wetenschap pas sinds een paar jaar lucht van lijkt te krijgen. Methaan is een zeer actief broeikasgas, en is minimaal 20 keer schadelijker dan CO2.
Daar komt bij dat op de zeebodem en in het permafrost (en dus ook op de noord- en zuidpool) waarschijnlijk al sinds de laatste ijstijd gigantische hoeveelheden opgesloten zitten, wat dus ruwweg 12.000 jaar lang geen tot amper invloed had op het klimaat.

Nu met het smelten van de permafrostgebieden en de opwarming van de zee gigantische hoeveelheiden methaan vrijkomen, en nog grotere hoeveelheden dreigen vrij te komen door de kettingreactie, lijkt er een einde te komen aan een methaan-arm tijdperk...

Waar al dat methaan vandaan komt en of wij als "de mensheid" er iets mee te maken hebben blijft overigens nog ten zeerste de vraag omdat het methaanniveau al ongeveer 250 jaar stijgt. Er is dus een goede kans dat het vrijkomende methaan een andere oorsprong heeft, periodes met meer natuurlijk methaan zouden warmer zijn dan periodes met minder methaan, en dit soort afwisseling is te zien in het verleden en zelf tot ver voordat de mens zich hiermee kón bemoeien.

Of en hoe gevaarlijk methaan nu echt voor ons klimaat is, is nog niet helemaal duidelijk. Daardoor lijkt meer onderzoek dus gewenst en broodnodig.
Voor nu genoeg over methaan, of bijna genoeg over methaan. als afsluiter nog een paar videootjes, ter lering maar vooral ter vermaak...


(Mythbusters ervaringen met methaan...)


(scheikundeleraren opgelet, dit mag u vast niet thuis doen maar wel met uw studenten!)


(Deze raden wij niet aan om na te doen, gezien de reactie van de dader, of beter, slachtoffer.)
Gerelateerd aan deze publicatie:
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden