Coulrofobie is het hebben van angst voor clowns. Hoewel deze aandoening op het eerste gezicht grappig klinkt, zoniet onwaarschijnlijk, komt het toch vaker voor dan je zou verwachten.

Niet dat het altijd tot extremen leidt, of doktersbezoek noodzakelijk is, maar er zijn nogal wat mensen die clowns eerder intimiderend of eng vinden dan grappig. En misschien is dat wel terecht. Zou het met een diepgewortelde angst voor ‘ grappenmakers’ te maken kunnen hebben. Een angst die al eeuwen geleden zijn oorsprong vond? Wat gaat er schuil achter olijke gezichtjes van Bassie of Pipo?


Pipo
Pipo

Ik heb in het verleden elders al eens geschreven over het fenomeen van de fantoom clowns en ik zal dat verhaal hier bijvoegen. Eigenlijk was ik het een beetje vergeten totdat ik afgelopen week dit bericht in de media vond:

Een onbekende schutter heeft twee clowns vermoord in Cucuta, een stad in het oosten van Colombia. De clowns, die deel uitmaakten van een rondreizend circus, overleefden de kogels niet.

De dader stormde maandagavond binnen tijdens de voorstelling van het Circo del Sol de Cali binnen. Voor de ogen van het publiek, een vijftigtal mensen, schoot hij op de artiesten. Een van hen stierf onmiddellijk, de andere overleed de volgende dag aan zijn verwondingen in het ziekenhuis. "De moorden hebben waarschijnlijk niets te maken met de voorstelling zelf," aldus commissaris Jose Humberto Henao. "Maar we spitten het voorval nog dieper uit. Aldus het bericht.

Zou de dader tot zijn daad gedreven zijn door Coulrofobie? Wat zag deze man in de clowns dat hij het noodzakelijk vond ze af te schieten?

Er circuleren verhalen over een oude Keltische stam die zichzelf ‘ Klauns’ noemden. Deze stam zou met wit geschilderde gezichten, een rode neus en woest rood krullend haar hun vijanden met succes angst aanjagen. Of er enig historische grond voor deze vertellingen is blijft onzeker. Feit is wel dat men omstreeks 1200 clowns zeker niet als lollig beschouwden. In de ogen van de middeleeuwers waren het vertolkers van het kwaad.

Loki

LokiNog verder terug vinden we de clown terug in de mythische Noorse en Germaans god Loki. De godheid Loki was een onruststoker met wrede grappen die vaak van gedaante veranderde. Hij werd steeds boosaardiger en tenslotte sloten de goden hem op in een grot, waar hij zou blijven tot ‘Ragnarok’ , het einde van de wereld.

Dubbelzinnige figuren zoals Loki, die vijanden voor de gek houden, geslepen en gevaarlijk zijn maar soms ook hulp bieden vind men in veel mythische vertellingen terug. Bij Noord-Amerikaanse stammen spreekt men bijvoorbeeld over de ‘ trickster’. Voor een beknopte opsomming van dergelijke geslepen wezens kunt u hier kijken.

Geheim genootschap?

Er zijn kwade tongen die beweren dat sommige moderne clowns verbonden zijn aan een geheim broederschap die zijn oorsprong terug vindt uit de donkere dagen dat clowns eigenlijk gevaarlijke en kwade figuren waren. De laatste paar honderd jaar zouden ze onder het mom van leuk als ‘ lach-of-ik-schiet’ zich heimelijk onder het publiek mengen. De perfecte dekmantel, wie verdenkt immers een clown van kwade praktijen?

NEWSFLASH

Circusclown timmert 12-jarige jongen in elkaar

Een 12-jarige jongen uit het Duitse Leipzig die confetti over voorbijgangers gooide heeft een pak slaag gekregen van Kaspar de circusclown. Kaspar, alias de 47-jarige Bernd Kalster, beweert echter dat hij zich enkel verdedigde tegen een aanval van de jongen.
In de Duitse krant Bild waren er foto's te zien van de clown die de jongen Amos Lutz, die opgekruld op de grond ligt, enkele rake klappen geeft. De politie heeft de clown inmiddels ingerekend wegens het lichamelijk verwonden van de jongen, een aanklacht die hem zes maanden cel zou kunnen kosten.

Het gevecht begon toen de 12-jarige Amos Lutz een doos vol confetti over de clown gooide. Volgens Amos werd hij daarop door de man aangevallen. "Ik dacht eerst dat het om te lachen was, maar hij sloeg me echt hard. Hij schopte me en vloekte de hele tijd, ik werd er bang van. Het is toch niet dat ik een steen naar hem gooide, alleen maar wat stukjes papier." Kalster zelf beweert dat de jongen hem in het gezicht sloeg toen hij hem erop attent maakte dat er geen afval op straat gegooid mocht worden.  Aldus het bericht.


Een clown is ook maar een mens en misschien had de bewuste clown uit het artikel gewoon een rotdag. Of misschien viel hij uit zijn rol en liet hij zijn ware aard zien?

Misschien was een van de duisterste clowns John Wayne Gacy, Gacy was een beruchte seriemoordenaar die zich in zijn vrije tijd vaak als clown Pogo optrad om kindertjes te vermaken. Zijn andere hobby was het afslachten van minstens 33 jongens en mannen.

Goede/slechte clowns.

JokerNoem een paar goede, lieve, aardige clowns en noem een paar slechte, enge of akelige clowns. Vermoedelijk kent u meer slechte clowns. Pipo, Bassie en Popov kennen de meesten wel.. Poirot ook maar dan houdt het wel op ook. Nare clowns zijn bekender; Pennywise (uit Stephen Kings boek ‘ Het’ die u ook als eerste foto  bij het blog ziet), de Joker (uit Batman), Yucko the Clown (een aanstootgevend karakter, zie filmpje hieronder) en ga zo maar door (een overzicht kunt u hier vinden)

Fantoom Clowns

Nederland, 1987
Een moeder is haar 4 jarige zoontje aan het omkleden als ze in het onderbroekje van het ventje bloedsporen ziet. De volgende dag vraagt de bezorgde moeder twee kleuterleidsters om opheldering. De kleuterleidsters moeten het antwoord schuldig blijven en ondervragen op hun beurt weer tientallen andere kinderen. Uit de verschillende verklaringen ontvouwt zich al gauw een sinister verhaal wat later te boek zal komen te staan als de affaire Oude Pekela, naar het gelijknamige dorp waar het allemaal begon.

Twee als clowns verklede volwassen zouden diverse kinderen gelokt hebben om ze vervolgens te drogeren en eenmaal onder invloed werden de kinderen seksueel gemolesteerd. Als detail wisten de betrokken kinderen ook nog te vermelden dat de clowns foto's van de onzedelijke handelingen gemaakt zouden hebben. Het verhaal sloeg in als een bom en de media brachten het nieuws op alle voorpagina's. Een compleet leger aan sociologen, psychologen, pedagogen en aanverwante onderzoekers trok naar Oude Pekela om de kinderen zelf aan de tand te voelen.

En terwijl in de media en daarbuiten de geruchten steeds huiveringwekkender vormen aannamen, waarbij zelfs satanische sekten die baby's aan stukken sneden werden genoemd, vlogen de gogen en logen elkaar in de haren over de waarde van verdrongen traumatische herinneringen en de al dan niet subjectieve onderzoeksmethoden.
Uiteindelijk kon justitie geen daders vatten en als bewijs moesten ze het doen met een handjevol halfbakken en tegenstrijdige verklaringen van de kinderen zelf. Feitelijk bleven er maar een twee details overeind staan; er waren als clowns verklede volwassen en die clowns probeerden kinderen te lokken.
Al snel verschoof de aandacht van de clowns en de kinderen naar discussies over massahysterie, pedagogiek, de rol van de media en meer van dat soort zaken. De overheid stelde uiteindelijk een werkgroep aan om een definitief licht op de zaak te laten schijnen. Het licht bleef echter uit en het gekrakeel verstomde. Langzaam aan ging men weer over tot de (wan)orde van de dag.

Het is heel natuurlijk dat mensen de neiging hebben om datgene wat ze niet kennen of die het verstand te boven gaat weg te redeneren. “Er is te weinig grond voor onderzoek” zeggen ze dan, of ze gebruiken het woord ‘incident’. Maar is dat wel terecht? Zes jaar eerder was er ook al sprake van ‘fantoomclowns’ die het op kinderen hadden gemunt.

Clown

Amerika, 1981
Loren Coleman, cryptozoöloog en auteur, toont in zijn boek 'Mysterious America' aan dat het fenomeen fantoomclowns ook aan de andere kant van de oceaan werd waargenomen. Uit het boek van Coleman kunnen we de volgende reconstructie maken van wat in 1981 in Amerika plaats vond:

Het was in de eerste week van mei 1981 dat Daniel O'Connell, adviseur van het bestuur van Boston Public School, de volgende waarschuwing naar alle onderwijzers liet uitgaan: "Zowel het districtsbestuur als de politie heeft ons erop gewezen dat kinderen op weg van en naar school zijn lastig gevallen door als clowns verklede volwassenen. Instrueer alle leerlingen dat ze uit de buurt van vreemden moeten blijven en zeker diegenen die als clown verkleed zijn".

Clown te huurEen paar dagen later (op 5 mei 1981 om precies te zijn) in Brookline, Massachusetts probeerden twee clowns met snoepgoed kinderen te lokken om in te stappen in zwart busje dat vlakbij de Lawrence lagere school stond geparkeerd. Coleman laat in zijn boek weten dat de politie een behoorlijk goede beschrijving van dat busje had. Het betrof een oud model met ladders aan de zijkant, het had een kapotte koplamp en de voorste spatborden ontbraken. De volgende dag kreeg de politie van Boston meldingen dat clowns kinderen van een lagere school lastig vielen. Één getuige had gezien hoe één van de clowns in een zwart busje wegreed. Pikant detail hierbij was dat de clown slechts van zijn middel naar boven als clown verkleed was, onder de gordel was hij naakt.

Op 8 mei van datzelfde jaar kwamen er steeds meer rapporten over clowns in busjes die kinderen lastig vielen. De rapporten kwamen uit Boston, Cambridge, Canton, Randolph en andere plaatsen rondom Boston. Pas toen er ook meldingen uit Providence (ongeveer 50 mijl ten zuiden van Boston) kwamen over de kwaadaardige clowns drongen de berichten door tot sociaal werkers van de stad Boston.

Meldingen over de clowns suggereerde dat de ze in westelijke richting trokken en al snel rapporteerde kinderen uit Pittsburg dat ze waren lastig gevallen door twee als clowns verklede mannen die zich per busje verplaatsten. Halverwege de maand mei  vertelden angstige kinderen van een school uit Kansas een verhaal over een clown die hen achterna was gekomen met een mes en hoe hij geprobeerd had om ze onder bedreiging te laten instappen in zijn busje. Op 22 mei in Kansas City, Missouri bereikte de meldingen een hoogtepunt toen s'middags door zes (!) verschillende lagere scholen melding gedaan werd dat kinderen een clown met een mes in een geel busje hadden gezien.

Eerder op die dag had, omstreeks 8.30 uur, een moeder gezien hoe een geel busje naast haar kinderen was gestopt toen ze op weg waren naar de bushalte. Iemand sprak vanuit het busje tot de kinderen die er vervolgens gillend vandoor gingen. Later vertelden de kinderen dat er een clown, gewapend met een mes, in het busje had gezeten. De clown had de kinderen bevolen om in te stappen. De politie van Kansas City kreeg de gehele dag door diverse van dat soort meldingen. Om klokslag 17.00 uur stopten de meldingen abrupt.

ClownLater in de lente van 1981 kwamen er weer meldingen binnen, kinderen uit de staten Nebraska en Colorado spraken over kwaadaardige clowns met messen en busjes. Opvallend was dat de modus operandi overal hetzelfde was. De zaak kwam pas in de media toen de gefrustreerde politie, bij gebrek aan een verdachte of een vermissing,  de verklaringen van de kinderen in twijfel begon te trekken. De meeste verklaringen waren immers afkomstig van jonge kinderen. 'Massa hysterie' was het voornaamste labeltje dat de politie op de gebeurtenissen plakte. Maar hoe werd die 'massa hysterie' aangewakkerd? Tegen het einde van de maand mei, toen de waarnemingen van de clowns waren afgenomen, verschenen er pas berichten over de vermeende clowns in de media.

Enfin, toen de media er eindelijk nationale aandacht aan schonk kwamen er ook rapporten over kwaadaardige clowns uit andere staten. En ook hier gold dat er nimmer een verdachte was aangehouden of een kind daadwerkelijk was ontvoerd. En ondanks dat de doorzichtige werkwijze van de clowns nergens toe leidde was er kennelijk geen aanleiding om van tactiek te veranderen. Uiteindelijk ging het net als in Oude Pekela. De discussie werd belangrijker dan de voorvallen zelf en terwijl het gekrakeel nog een tijdje doorging verdwenen de clowns op de achtergrond om uiteindelijk spoorloos te verdwijnen.

Tot zover Coleman over de fantoom clowns in Amerika. We maken een sprongetje: zowel in de tijd als over de oceaan. In 1990 vonden in Engeland soortgelijke gebeurtenissen plaats die leidden tot de formering van een team geselecteerd uit drieëntwintig verschillen politiekorpsen om onder de naam operatie Childcare het mysterie van de 'fantoom sociale hulpverleners' op te lossen.

Vreemde grappenmakers

Engeland, 1990
In het begin van 1990 werden politiekorpsen overstroomd met meldingen over nep sociale hulpverleners of nepmedewerkers van de gezondheidsdienst. Ze kwamen of als vrouw alleen, of als twee vrouwen, of als een vrouw en een man. Clown te huurAltijd keurig en officieel gekleed waarbij het opvallend was dat de dames altijd waren voorzien van zware make-up. Ze droegen rolattributen zoals klemborden en soms ook identificatie badges. Getuigen omschreven de nephulpverleners als "professioneel uitziend' of 'ze leken op dokters'. Sommigen van de nephulpverleners spraken in een lokaal dialect.

De nephulpverleners bedienden zich van een nogal opmerkelijke en doorzichtige werkwijze; ze belden bij bepaalde huizen aan met het verzoek om de kinderen te 'onderzoeken' of mee te nemen. Als de bewoner argwaan kreeg, wat in alle zaken het geval was, gingen ze er ijlings vandoor. In sommige gevallen belden ze keurig van tevoren op om een afspraak te maken. Toen tegen het einde van de maand mei meldingen van soortgelijke incidenten vanuit het hele land kwamen vreesde de politie voor een georganiseerde bende. Zo waren er op 6 mei gelijktijdig en afzonderlijk van elkaar drie meldingen in Nantwich, Cheshire. Aanvankelijk ging de politie uit van een bende pedofielen maar die theorie wankelde nogal omdat de groep daders voornamelijk uit vrouwen leek te bestaan.

Begin augustus waren er in totaal 251 meldingen bij de politie binnengekomen, waarna de nephulpverleners van de aardbodem verdwenen leken te zijn. En net als in de gevallen van de clowns was er uiteindelijk geen kind 'onderzocht' of meegenomen en geen verdachte aangehouden. Uiteindelijk sprak de politie van 'sociale paniek' en 'massa hysterie' en operatie Childcare ging uit als een nachtkaars.
Amerika, 2000
Clown te huurOp 19 juni 2000 probeerde een clown voorzien van met helium gevulde ballonnen kinderen het bos nabij Fitchburg in te lokken. De clown droeg een typische rode clownsneus, enorme rode schoenen en een gele jas. Opvallend was dat deze clown wit haar had en een zwart gezicht. Volgens het persbericht over deze clown (20 juni 2000, Wisconsin State Journal) zouden diverse kinderen, in leeftijd variërend tussen de 6 en 10 jaar, deze vreemde clown gezien hebben. Geen van de kinderen had zich echter laten lokken en ze waren weggerend om hun ouders in te lichten. De ouders zelf hebben hadden de clown niet gezien, maar één van de volwassenen verklaarde ballonen weg te hebben zien zweven. De politie, die de meldingen serieus nam, onderzocht met behulp van een speurhond het bos en de omgeving. Er werd niets gevonden, de clown was spoorloos verdwenen.

Theorieën, theorieën en nog meer theorieën?
Het behoeft geen betoog dat de voorvallen in Oude Pekela, Amerika en Engeland behoorlijk wat overeenkomsten vertonen. De weinig doeltreffende tactiek en benaderingswijze van de boosdoeners is op z'n zachtst gezegd dwaas te noemen en het uitblijven van arrestaties of echte slachtoffers maakt het allemaal weinig concreet.

Toch zijn er genoeg theorieën over het waarom van dit alles. Zo speelt Coleman met het vermoeden dat de Amerikaanse clowns voortkomen uit het folklorische idee van satanische groeperingen. Het hele idee dat satanische groepen iets met de clowns te maken zouden hebben is terug te voeren op één getuigenverklaring. Latanya Johnson, uit groep 8 van  de Fairfax elementary school, had gezien hoe één van de clowns een zwart T-shirt had gedragen met een afbeelding van de duivel erop. Het idee van een satanische groepering zou in ieder geval de vrouwelijke betrokkenheid in Engeland kunnen verklaren. Over het algemeen komt pedofilie, gepleegd door vrouwen, maar mondjesmaat naar buiten en speelt het zich hoofdzakelijk in de privé-sfeer af.

Wat als we het idee van een Satanische sekte nou eens vervangen voor een verborgen genootschap van creepy clowns? Creepy clowns die eens in de zoveel tijd, misschien wel als onderdeel van hun rituelen, zieke grappen uithalen?

Clown te huurEen originelere verklaring komt uit de pen van de Engelse Patrick Harpur. Hij gebruikt onder andere operatie Childcare om zijn visie over entiteiten uit een andere wereld in zijn boek Daimonic Reality uit de doeken te doen. Harpur is van mening dat het échte demonen waren die, in wisselende gedaanten, van tijd tot tijd de mensheid komen treiteren. Volgens Harpur zijn de incidenten in Engeland te vergelijken met de mysterieuze 'Men in Black'. Deze mannen in zwarte pakken worden ook te pas en onpas gezien, ze maken mensen bang en toch doen ze uiteindelijk niemand kwaad en laten ze geen sporen na, aldus Harpur. Allemaal overeenkomsten die zijn idee van demonen ondersteunen. De ongebruikelijk werkwijzen en verschijningsvormen zouden ook kunnen wijzen op geheime operaties van deze of gene. Misschien wel om toekomstige getuigennissen van echte zaken bij voorbaat al in diskrediet te brengen. Of om de effecten van 'sociale paniek' te meten door schimmige particuliere of overheid instanties.

Zoveel vragen.
In ieder geval begrijp ik coulrofobie een stuk beter nu. U?

Bronnen:
Benjamin Rossen, Zedenangst: Het verhaal van Oude Pekela (Moral Panic: The story of Oude Pekela), Swets & Zeitlinger, Amsterdam, (1989). 
Loren Coleman, Mysterious America, ISBN: 1-931044-05-8
Patrick Harpur, Daimonic Reality: A Field Guide to the Otherworld, ISBN: 0-937663-09-3

Update: De universiteit van Sheffield onderzocht de reacties van 250 kinderen tussen de 4 en 16 jaar op clowns. De kids bleken bijna zonder uitzondering een hekel aan de geschminkte grappenmakers te hebben. Veel van hen waren zelfs ronduit bang.
Voetnoot: Toch niet uit
Oude P...........?????
Op 17-01-2008 0:28:41 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
celtic: Clowns brrr.
Mensen die hun gezicht verbergen, verbergen niet alleen hun gezicht.
Condemnation without investigation is the highest form of ignorance
Op 17-01-2008 0:56:39 | Kudos: 0 Bericht positief waarderen
 Directe link naar reactie Meld ongepaste reactie
Sitemap - © 2016Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden