Als we eenmaal op de aarde geworpen zijn slingeren we een leven lang tussen genot en pijn. Waarom we pijn hebben is soms wel duidelijk maar vaak ook niet. En terwijl de één pijn stoïcijns verdraagt gilt een ander het uit. Over pijn en de beleving daarvan is zeer veel geschreven maar toch tasten we maar al te vaak in het duister en kunnen we het fenomeen niet helemaal doorgronden. Al vroeg leren we dat een pijnprikkel een negatieve ervaring is die we in de toekomst moeten zien te vermijden. Dat lukt niet altijd want maar al te vaak is de oorzaak een raadsel en hebben we eenmaal pijn dan is voor velen de eerste prioriteit die pijn te bestrijden waarbij we ieder denkbaar middel aangrijpen. Toch zijn er heel veel mensen die vrijwillig helse pijnen doorstaan. In dit stuk gaan we dieper in op het fenomeen van vrijwillig pijn lijden.

Veel mensen lijden vrijwillig pijn als ze menen daar een hoger doel mee te kunnen dienen. Voor de religieuze mens in onze Westerse Wereld was Jezus een groot voorbeeld. Het lijden van Jezus voor onze zonden wordt door velen zo begrepen dat alleen door offers te brengen men dichter bij god kan komen. In het Oude Testament wordt onomwonden verklaard waarom we lijden: het is een straf voor onze zonde en de beproeving kan worden gezien als een test of we ware gelovigen zijn. De bijbel en pijn gaan hand in hand en vormt zo voor velen een bron van inspiratie. "De heer kastijdt degene die Hij liefheeft", lezen we in Spreuken 3:11. Petrus bracht het als volgt onder woorden: "Het is een schone zaak als de mens pijn verdraagt van onverdiend lijden omdat god dan in zijn gedachte is".

Pijn om nader tot god te komen.


(Vormen van zelfkastijding zijn niet ongebruikelijk)

Ieder jaar weer wordt met name in zuidelijke streken de Kruisgang van Jezus herbeleeft. Boetelingen slepen dan een zwaar kruis mee op de rug en dragen een doornenkroon, zoals in het Spaanse Valverde de la Vera op Goede Vrijdag. De 'empalao', zoals de mannen die zich in de processie begeven zichzelf noemen, kastijden zichzelf als gelofte of om een gunst af te smeken. (zie hier enkele foto's van het ritueel) Dergelijke processies kan men ook tegenkomen in Italië, op de Filippijnen of in Zuid-Amerika waar men zichzelf slaat, doorboort of zelfs aan een kruis laat nagelen.

Buiten de processies zijn er natuurlijk ook boetelingen die individueel lijden. Zo kan men bij Lourdes of andere heilige plaatsen pelgrims zien die op hun knieën de trappen bestijgen of erwten in de schoenen doen. Het leiden van dergelijke gelovigen heeft een dubbele betekenis: het draait allemaal om straf voor de zonde of de verlossing daarvan en dat alles in de hoop om nader tot god te komen.

In die zin verschillen we niet zo gek veel met uitheemse culturen. Ook binnen de Islam wordt het lijden opgevat als geloofstest en als straf voor de begane zonden. Net als de Katholieken kennen ook de Sjiieten dergelijke processies. Tijdens het treurfeest van de Asjura, de eerste tien dagen van de maand Muharram, herdenkt men het martelaarschap en de dood van de kleinzoon van de profeet Mohammed, de derde imam Hussain. De mannen die aan de processie deelnemen kerven zich in het voorhoofd om het leed van Hussain aan hun eigen lichaam her te beleven en zijn dood te beklagen. Ze slaan zichzelf tot bloedens toe met stokken en touwen terwijl het toekijkende vrouwvolk in geweeklaag en huilen uitbarst.

Een stapje verder zijn er de Hindoes die ook een groot belang hechten aan zelfkastijding. Ze willen hiermee bewijzen dat hun hart zuiver is en hopen op de gunsten van de goden. Ieder jaar weer viert men drie dagen lang het spectaculaire 'Thaipusam' festival waarbij de deelnemers zichzelf doorboren met pinnen, haken en naalden en een zware last meetorsen naar de tempel van Thaipusam.


(Thaipusam, deelnemers winnen ook aan sociaal prestige)

Vormen van rituele zelfkastijding zijn overal te vinden. Zo was het bij de Cheyenne indianen in Noord-Amerika gebruikelijk om de vernieuwing van de kosmische orde tijdens de zogenaamde zonnedans te vieren. Tijdens dit ritueel waren er mannen die hun borstspieren bij wijze van offerande aan de goden lieten doorboren met twee haken waarna ze zichzelf los probeerde te dansen. Als dat niet lukte sneed de medicijnman de huid open om de boeteling alsnog te bevrijden.

In veel tribale riten speelt pijn een belangrijke rol. Bij de Australische Aborigines markeert bijvoorbeeld het besnijden van jongetjes duidelijk de grens tussen kind zijn en volwassenheid. De pijn die hierbij vrijkomt heeft een duidelijke functie om de transitie te onderstrepen en de jongeling van zijn nieuwe sociale status en de bijbehorende verplichtingen te doordringen.

En daarmee komen aan bij andere vormen van vrijwillige pijn die, zoals we zullen zien, eigenlijk niets meer met religieuze offerande te maken hebben maar meer als onderdeel van een bepaalde cultuur gezien kunnen worden. Pijn: we kunnen er niet mee leven, maar kennelijk ook niet zonder.

Sitemap - © 2012Grenswetenschap.nl - Reageervoorwaarden