Herinneringen van een astronaut

De bejaarde astronaut zit op zijn gemak in de schaduw. Lekker achterover terwijl de insecten door de warme lucht zoemen. Daar kan hij echt van genieten, even helemaal niets doen. Na een leven van hard werken vindt hij dat hij dat ook wel verdiend heeft, en trouwens, met zo’n grote buik moet je ook niet teveel in de rondte willen hollen. Dus hij kijkt zijn vrouw eens aan en laat zich lekker nog wat verder achterover zakken.

En hij laat zijn gedachten eens gaan. De laatste jaren waren een gekkenhuis, een leuk gekkenhuis soms en opwindend was het zeker, maar het sterrenbestaan is toch een glazen kooi, en op zijn eigen manier benauwender dan een ruimtecapsule. De mensen bedoelden het goed, maar ze lieten hem nooit eens met rust. Toch was het wel bijzonder dat ze hem massaal cadeautjes en bloemen stuurden. En stapels fanmail. Hij had zelfs, in zijn ruimtepak, het omslag van Life gesierd. Het was dan ook de eerste keer dat er een Amerikaan door de ruimte vloog, en mensen vonden het prachtig, hij begreep hun enthousiasme dus wel. Alleen die duizenden verzoeken om zijn handtekening, dat had wat hem betreft wel wat minder gemogen. De anderen moesten zelfs helpen door zijn handtekening te vervalsen om uitputting te voorkomen. Met die hulp was hij erg gelukkig, het was veel stempelwerk voor één chimpansee.

Toch had Ham maar weinig contact gehad met de andere apen in de eerste dierentuin waar hij na zijn missie heen was gebracht. Hij paste niet erg in de groep want ze gedroegen zich als, nou ja, apen. Daardoor begreep hij ze niet goed, en zij begrepen hem niet zodat ze zo’n beetje gescheiden van elkaar leefden. Terwijl zij zich bezighielden met apendingen, stortte hij zich vol overgave op het wilde leven, maar heel bevredigend was dat niet. Niet dat hij er niet van heeft genoten, maar uiteindelijk heeft hij er niet veel meer aan overgehouden dan vijftig kilo overgewicht en een stel rotte tanden. Heimwee naar die tijd heeft hij dus niet. Soms wel naar die andere tijd, toen hij nog jong was.

Hij heette toen nog Chang en hij werd opgeleid om astronaut te worden. De onlangs opgerichte NASA wilde een mens de ruimte in brengen, maar om de lichamelijke gevolgen te onderzoeken was er besloten eerst een chimpansee naar boven te sturen. Uit eerdere proeven met resusaapjes was al bekend dat de start en landing te overleven waren.

Het was hard werken toen, met al die hendeltjes en lampjes en geluidjes, maar hij was er goed in en het was geen rotwerk. Als je een fout maakte kreeg je weliswaar een klein stroomstootje door je voet, maar als je het goed deed kreeg je een bananenpilletje. En lovende woorden van Ed. Dat was zijn trainer, Ed Dittmer. Chang vond Ed aardig. Toen hij net als piepklein aapje uit Kameroen was gehaald en bang in zijn hok zat, was Ed aardig tegen hem. Toen hij uit de ruimte terugkwam en niet begreep wat hem overkomen was, stond Ed met open armen klaar om hem aan de borst te drukken.

Niet iedereen op het trainingscentrum was aardig. Enos bijvoorbeeld, dat was een lul. Enos was een van de andere apen, hij zou later de tweede Amerikaan in de ruimte worden en het was een achterbaks stuk vreten. Als je niet uitkeek beet hij je. Ze noemden hem niet voor niets Enos the Penis. Maar over het algemeen had Chang het er wel naar zijn zin.

Tot er ineens veel gebeurde. Enos deed het iets beter in de training, maar Chang was veel fotogenieker, dus werd hij uitverkoren om als eerste de ruimte in te gaan. Plotseling werd zijn naam veranderd, want misschien zouden de Chinezen aanstoot nemen aan een aap met de naam Chang. Vanaf nu heette hij Ham, naar het Holloman Aerospace Medical Centre.

Op 31 januari 1961 werd Ham uit het verblijf gehaald, in een kooi gestopt en weggevoerd in een vrachtwagen. Die bracht hem naar Cape Canaveral en een 25 meter lange Mercury-Redstone 2 raket. Hij werd in een capsule gezet die er precies zo uitzag als de capsule waar hij in getraind had. Toen maakte hij iets mee dat geen chimpansee voor hem had meegemaakt.

Om 16:55 plaatselijke tijd begon de raket onder een oorverdovend gebulder rook en vlammen uit te braken. De raket, met zijn doodsbange maar goed getrainde lading, verhief zich. Eerst heel langzaam, maar al gauw sneller en sneller. En toen… was hij gewichtsloos. In de ruimte. Als allereerste primaat. De Russen hadden al honden naar boven gestuurd, maar dat waren, met alle respect, toch meer willoze slachtoffers geweest. Ham had een grotere taak, hij zou als eerste bewijzen dat de ruimte niet alleen te overleven is, maar dat je er zelfs gewoon kunt functioneren. Tijdens zijn vlucht bediende hij de hendels precies zoals in de training. Een hele opsteker voor NASA, eindelijk wisten ze dat ze niet bang hoefden te zijn voor hulpeloze astronauten.

Door een foutje kwam Ham iets hoger dan bedoeld was, 253 kilometer hoog in plaats van de geplande 185 kilometer, maar dat mocht de pret niet drukken. Na een verblijf van ruim zestien minuten in de ruimte daalde ineens het zuurstofniveau waarna werd besloten de capsule vervroegd terug te halen. Al snel  kwam de capsule weer terug in de aardse atmosfeer. Een parachute ontvouwde zich, toen nog een, de airbag van de capsule werd opgeblazen. Het water van de Atlantische oceaan kwam steeds dichterbij, tot de capsule uiteindelijk het oppervlak raakte. Veilige landing.

Toch was voor Ham het gevaar nog niet geweken. Hij zat stevig vastgesnoerd terwijl het water langzaam naar binnen begon te stromen. Bijna drie uur duurde het voor een helikopter de capsule uit de oceaan viste en Ham uit zijn benarde situatie werd bevrijd. De sfeer was er een van gespannen nieuwsgierigheid, zou de astronaut in orde zijn? De spanning werd gauw gebroken. Amerika’s eerste astronaut nam een appel en een halve sinaasappel aan die hij met smaak verorberde; hij mocht dan geschrokken zijn, verder leek hij tiptop in orde.

Om daar zeker van te zijn werd hij teruggebracht naar het Holloman Aerospace Medical Centre waar opnieuw zijn vaardigheden met de hendels getest werden. De ruimte bleek hem niet beschadigd te hebben, hij presteerde nog net zo goed als eerst. Niets stond de mensheid nog in de weg om de ruimte te veroveren.

En toen was hij beroemd. Feestjes, snoepgoed, fanmail, hij leek Elvis wel. Alleen de menselijke astronauten waren niet zo blij met hem, ze vonden het niet zo leuk om met een aap vergeleken te worden. Ham had immers pijnlijk duidelijk gemaakt dat het de capsule is die de astronaut vliegt, niet andersom. Opmerkingen over apen vielen dan ook niet erg goed. Toen Alan Shepard een uitbrander kreeg van de baas van het lanceerplatform, met het dreigement door een aap vervangen te worden, smeet hij de directeur een asbak naar zijn hoofd. Chuck Yaeger heeft zich onsterfelijk gemaakt met de opmerking dat hij geen apenpoep van zijn stoel wilde vegen. Maar daar maakte Ham zich geen zorgen over, hij wist wat hij gedaan had en hoe belangrijk het was geweest.

Nu, achterovergeleund tegen zijn boom, denkt hij aan veel dingen terug: zijn training, zijn vlucht, de roem, de Russische honden Laika, Belka en Strelka die hem voorgingen en de maanreizen die hij mogelijk heeft gemaakt, de mensen en apen die hij heeft gekend en nog veel meer. Dan kijkt hij nog eens naar zijn vrouw en besluit dat het de moeite waard is geweest.

Nawoord:

Op zijn vijfentwintigste overlijdt Ham aan hartproblemen. Zijn lichaam wordt naar het Armed Forces Institute of Pathology gebracht voor autopsie. Zijn pels wordt verwijderd om hem op te zetten, wat niet doorgaat vanwege protesten: Ham is een held en alleen communisten zetten hun helden op. Zijn geraamte bevindt zich nu in het National Museum of Health and Medicine in Washington DC. Wat er daarna van zijn lichaam overbleef kreeg een heldenbegrafenis bij de International Space Hall of Fame. Daar, bij een vlaggenmast, is nu zijn graf. Voorzien van een bronzen plaat met het opschrift: ’S WERELDS EERSTE ASTROCHIMP HAM.