De geest in de steen

Recent op Grenswetenschap.nl:

» Snuffel in onze webshop »

» Bekijk de agenda »

Geluid. Al hebben we het niet echt in de gaten, we worden er constant door omringd. Geluid is zo vanzelfsprekend dat het voor het grootste gedeelte onbewust door onze hersenen naar de achtergrond wordt gedrukt zodat, wanneer we een geluidsdichte kamer binnengaan, de stilte haast oorverdovend kan klinken. En voor zover we het wel bewust horen ervaren we geluid meestal vooral als iets hinderlijks; geluid maakt herrie, geluid is overlast, autofabrikanten maken reclame met stille modellen. Als we al eens geluid willen horen lopen we naar de stereo en zetten een muziekje aan, maar niet te hard want dat is overlast voor de buren. Je zou kunnen stellen dat sinds bijna elke seconde van ons leven zo met geluid is gevuld we geluid steeds minder zijn gaan waarderen. Voor onze voorouders was dat heel anders. Hun wereld bestond uit geluid.

In de regenwouden, waar verschillende volken nog net zo leven als duizenden jaren geleden, kun je goed zien hoe belangrijk geluid voor mensen kan zijn. De begroeiing is er vaak zo dicht dat je nauwelijks meer dan een paar meter kunt zien zodat het lastig is er je weg te vinden. Toch hebben de inheemse volken daar geen moeite mee. Zij kijken namelijk niet waar ze zijn, ze luisteren. Als een van hen je zou vertellen hoe je op een bepaalde plaats moest komen zou hij niet, zoals wij, vertellen wat je onderweg zou zien (bij de dikke boom linksaf), hij zou de geluiden nabootsen die je onderweg tegenkwam, zodat je aan de hand daarvan op je bestemming aan zou komen.

Bij een van de oerwoudvolken gaan ze nog een stapje verder, zij gaan een zeer geraffineerde interactie aan met het omgevingsgeluid. Als het boven in de bergen, zo’n twintig kilometer verderop onweert, trekken zij eropuit met een merkwaardige verzameling muziekinstrumenten. Niet alleen hebben ze trommels en fluiten bij zich, maar ook touw met een plaatje hout eraan dat bij ronddraaien een snorrend geluid maakt en dat naar de toepasselijke naam snorhout luistert. Verder hebben ze nog geluidversterkende buizen, de grootste hebben een lengte van vier meter. De onhoorbaar lage bastonen in hun muziek vermengen zich met het onhoorbaar lage geluid van het verre onweer tot een compositie die je niet hoort maar wel voelt. In combinatie met de hoorbare instrumenten klinkt het eindresultaat volgens getuigen als een luide, menselijke stem waar je haren van overeind gaan staan. De inheemse bevolking gelooft dat de geesten van het woud zich door middel van deze stemmen kunnen laten horen.

Ook de oervolken luisterden naar de stemmen van de geesten maar zij hadden geen ingewikkelde instrumenten om die geesten op te roepen, in plaats daarvan zochten zij ze op. Stel je voor, je behoort tot een nomadisch volk uit de prehistorie en je trekt over de vlakte als je ineens een rots tegenkomt waar menselijk gefluister uit opklinkt. Dat moeten haast wel de stemmen van de geesten zijn! Dat het geluid eigenlijk veroorzaakt wordt door grondwater dat langs spleten in de rots stroomt weet je niet, dus wordt de rots een belangrijke en zelfs heilige plaats waar jouw volk steeds weer naar terugkeert. In veel van dit soort rotsen zijn dan ook symbolen gekerfd om het belang van de plaats aan te geven en de geesten te eren.

Op deze plekken was de communicatie eenrichtingverkeer, de geesten spraken en de mensen luisterden. Maar er waren ook plaatsen waar de geesten zich niet beperkten tot een murmelende monoloog, maar de mensen juist uitnodigden tot een interactie door zelf de instrumenten te leveren die daarvoor nodig waren. Voorbeelden van dat soort plekken zijn rotsen, vaak van gesteenten als graniet, doleriet of calciet, die van nature sterk resonerende eigenschappen hebben. Met andere woorden, als je erop slaat hoor je een zuivere, lang aanhoudende klank, zoals wanneer je op een bel of een gong slaat. Zulke gesteenten noemen we lithofonen. Veel van deze rotsen zijn bezaaid met butsen waardoor je precies kunt zien waar en met wat voor stenen of andere voorwerpen er eeuwenlang op deze rotsen geslagen is.

Niet alleen rotsblokken leveren lithofonen op. Voor het betere werk moet je in een druipsteengrot zijn, dat wisten onze voorouders ook al. In verschillende grotten waar rotstekeningen te vinden zijn, vormen vele kleine deukjes en symbolen op de stalagmieten en stalactieten met de beste lithofone eigenschappen het bewijs dat zij er daar lustig op los trommelden. Elke pilaar en elk stuk druipsteen klinkt weer anders, variërend van een helder belletje tot een loodzware gong. Stel je eens voor hoe dat geluid bij elkaar door de grot weergalmd moet hebben. Dat moet als een heus gesprek met de geesten aangevoeld hebben.

De geesten spraken niet alleen tot de mensen via lithofonen en gespleten rotsen, ook plaatsen met een goede echo waren geliefd. Vooral bij steile rotswanden aan het water, waar het wateroppervlak het geluid versterkt, vind je veel rotstekeningen, een teken dat dat bijzonder plekken waren. Rotsen vol gaten waar de wind met een merkwaardig geluid doorheen waaide konden ook op aanbidding rekenen, en zo waren er eindeloos veel manieren waarop de geesten zich lieten horen. Hoe naïef het in onze oren misschien ook klinkt om geesten in stenen te horen, voor hen waren het werkelijk de geesten. Van de natuur, van de voorouders, van de wereld. En daardoor waren die mensen, veel meer dan wij, een eenheid met hun omgeving. En ze beheersten een kunst die door de jaren heen steeds meer verloren is gegaan: ze wisten geluid te waarderen.

Macros | 13-09-2012 | 07:54

Reageer op dit artikel (19) »

Goed blog? Geef Macros een biertje!

Gerelateerd aan deze publicatie:

hugo: Vaak weet je pas wat je had, als je het kwijt bent. Ook gehoor.
En nog steeds mogen concerten het gehoor van hun publiek verminken.
Mooi geschreven, ik voel een stukje Auel.

DansFans: je dance, donc je suis.

Op 13-09-2012 9:21:45 | Kudos: 0

Hetero Sapiens: Auel, was dat niet een fantasyschrijver?

De vingers van de handschoen denken dat ze los van de anderen staan. De handschoen weet beter.

Op 13-09-2012 10:40:36 | Kudos: 0

Emie :

Hetero Sapiens:

Auel, was dat niet een fantasyschrijver?

Ja, Jean M. Auel. Van die Aardkinderenreeks.
Mijn eerdere reactie heeft het net niet gehaald zie ik, mijn computer startte onverwacht opnieuw op.
Mooi artikel, ik kreeg zin om met zo'n zoemhoutje in het rond te zwaaien!

En weer wat geleerd, ik wist niet wat lithofonen waren.

Op 13-09-2012 10:58:41 | Kudos: 0

SilverFox: Wou hier toch wel graag een reactie op plaatsen. Er wordt hier gesuggereerd dat de oude volkeren dachten dat de geluiden de stemmen van de geesten waren. Er is een klein nuance verschil. Het spreken met geesten door geluiden werd door vele oervolkeren gedaan. Grappig genoeg nu nog steeds. Het heet Sjamanisme. Het doel is door de geluiden in een trance te geraken waarna in deze trance met geesten kan worden gesproken. De geluiden dienen dus enkel tot trance verwekker... De geesten leggen dingen uit in het emotionele of mentale gebied. Het stuk klopt dus feitelijk wel maar toch ook weer niet

Op 13-09-2012 11:13:31 | Kudos: 2

Hetero Sapiens:

SilverFox:

Wou hier toch wel graag een reactie op plaatsen. Er wordt hier gesuggereerd dat de oude volkeren dachten dat de geluiden de stemmen van de geesten waren. Er is een klein nuance verschil. Het spreken met geesten door geluiden werd door vele oervolkeren gedaan. Grappig genoeg nu nog steeds. Het heet Sjamanisme. Het doel is door de geluiden in een trance te geraken waarna in deze trance met geesten kan worden gesproken. De geluiden dienen dus enkel tot trance verwekker... De geesten leggen dingen uit in het emotionele of mentale gebied. Het stuk klopt dus feitelijk wel maar toch ook weer niet

Klopt inderdaad. Maar voor dit stukje vond ik (=Macros) dat iets te ver voeren. Sjamanisme is namelijk een onderwerp dat een eigen blog waard is, dus ik ben van plan daar later uitgebreider op in te gaan.

Edit: welkom SilverFox.

De vingers van de handschoen denken dat ze los van de anderen staan. De handschoen weet beter.

Op 13-09-2012 11:22:48 | Kudos: 2

Marsepars: Rockmuziek...

Cannot kill the Battery!!!

Op 13-09-2012 18:36:07 | Kudos: 1

Meneer Glimlach: Een snorhout heet ook wel snorrebot.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Snorrebot

Wie weet tegenwoordig nog wat waar is?

Op 13-09-2012 19:10:16 | Kudos: 0

Veteo:

Hetero Sapiens:

SilverFox:

Ja, doen. Vergeet vooral Don Juan niet met z'n geestenvanger, z'n 'bondgenoten' en 'het geluid van de mot.' Magistraal!

(Zeg niet dat je Castaneda niet kent..)

'Fatsoen'; Untranslatable. Do you mean 'Profit'?

Op 13-09-2012 19:47:54 | Kudos: 0

SilverFox:

Inderdaad een onderwerp dat wel wat belichting verdient.
Lees hier wel vaker stukjes. Maar ja was zo moeilijk reageren, dus dacht ach laat ik me weer eens inschrijven.

Op 13-09-2012 20:02:27 | Kudos: 0

Hetero Sapiens:

Veteo:

(Zeg niet dat je Castaneda niet kent..)

Ik zal zwijgen.

De vingers van de handschoen denken dat ze los van de anderen staan. De handschoen weet beter.

Op 13-09-2012 20:15:33 | Kudos: 0

nee dat wist je niet: Deze informatie is wel handig om te hebben als je verdwaald bent.
Hoor, en uw ogen zullen zien.

Sinbad: nee dat wist je niet = angin gila tolol jelek

Op 15-09-2012 16:30:02 | Kudos: 0

Socrates: Als ik dit lees vind ik het jammer dat ik niet bij zo'n oervolk hoor. Ik krijg zowaar een beetje heimwee, raar maar waar.
Tegenwoordig worden alleen nog de geesten aanbeden die uit de kijkdoos van Philips komen. Jammer.

En welkom SilverFox, mooie eerste reactie.

Op 19-09-2012 21:24:17 | Kudos: 1

Sinbad:

Macros:

Wat gaaf en dat is echt waar ook, ik ken wilde honigzoekers (das veel lekkerder dan wat je in de winkel koopt en een geneesmiddel voor ''alles'') Ik heb wel eens met ze gesproken als ze terug uit de Jungle kwamen (ze blijven weken weg en overleven met niet meer dan een pukeltje spullen) en vroeg ze hoe ze die honing vonden ze zeiden wat jij zegt, de vogels en de apen 'vertellen' waar de honing is, sterker nog ze zeggen zelfs wanneer het tijd is om terug naar huis te gaan, vaak staat moeders de vrouw al op de veranda, ''hehe het werdt tijd dat je thuis komt'' waarop de honingzoeker dan antwoord ''Ik weet het schat de apen hebben het me verteld'', het is dus echt waar wat Marcos hierover zegt, sowieso een goed artiekel overigens.
Ook geur is heel belangrijk, zicht is inderdaad maar een paar meter in de Jungle, gevaar en weersveranderingen kun je ruiken, hoevaak een Atjeher mij heeft gezegt ''ik ruik dat het zo gaat regenen'' bewolkt is het daar bijna altijd ik zie het niet en ruik het ook niet maar het gaat dan altijd binnen 20 minuten regenen

Hetro Sapiens waarom heet je nu eigenlijk Marcos (gewoon nieuwsgierig) ?
(bericht gewijzigd op 19/9/2012 21:56)

Hatseflats

Op 19-09-2012 21:50:05 | Kudos: 1

Hetero Sapiens: @Sinbad
Leuk verhaal, dank je daarvoor. De apen en de vogels vertellen waar de honing is, daar kunnen wij ons geen voorstelling bij maken. Ook leuk dat zij wel het weer kunnen ruiken maar dat wij datjavascript:%20void(0); blijkbaar niet kunnen. Elke jungle (ook onze 'stadsjungle') heeft toch zijn eigen regels en vaardigheden.

Macros is mijn redactienaam. Ik voel me vrijer in mijn reacties en blogs wanneer dat gescheiden is. Mijn identiteit is dan wel geen geheim, toch lijkt het me zo duidelijker dat mijn reacties op persoonlijke titel en mijn blogs namens GW zijn.

De vingers van de handschoen denken dat ze los van de anderen staan. De handschoen weet beter.

Op 19-09-2012 22:30:19 | Kudos: 1

Sinbad:

Hetero Sapiens:

Ik voel me vrijer in mijn reacties en blogs wanneer dat gescheiden is. Mijn identiteit is dan wel geen geheim, toch lijkt het me zo duidelijker dat mijn reacties op persoonlijke titel en mijn blogs namens GW zijn.

Ahhh dat is dus de reden, meer GW-bloggers hebben dat en dat vond/vindt ik soms verwarrend maar nu is het duidelijk waarom, bedankt

(bericht gewijzigd op 20/9/2012 0:21)

Hatseflats

Op 20-09-2012 0:21:10 | Kudos: 0

Meneer Glimlach: Sinbad, als je weer eens in Indonesië komt kan je misschien vragen aan bewoners van het oerwoud hoe zij omgaan met de "informatie uit de natuur". Misschien kan je er dan een leuk (gast)artikeltje over maken? Dit onderwerp is erg interessant!

Overigens ruik ik vaak wel de regen aankomen, maar dat komt omdat ik op het platteland zit en de geur van de net nat geworden grond van iets verderop dan op pik.

Wie weet tegenwoordig nog wat waar is?

Op 22-09-2012 16:40:49 | Kudos: 0

Sinbad:

Meneer Glimlach:

Sinbad, als je weer eens in Indonesië komt kan je misschien vragen aan bewoners van het oerwoud hoe zij omgaan met de "informatie uit de natuur". Misschien kan je er dan een leuk (gast)artikeltje over maken? Dit onderwerp is erg interessant!

Hoe bedoel je precies omgaan met de natuur ?? Hoe ze hem slopen en leegroven of hoe ze hem 'lezen' zoals wij een krant

Meneer Glimlach:

Overigens ruik ik vaak wel de regen aankomen, maar dat komt omdat ik op het platteland zit en de geur van de net nat geworden grond van iets verderop dan op pik.

Ze zeggen dat het ruikt als 'air manis' (zoete lucht) zoals net geperst rietsuiker, maar ik ruik niets

en als ze rietsuiker lopen te persen ruik ik het al een straat eerder

Hatseflats

Op 24-09-2012 10:48:20 | Kudos: 0

Hetero Sapiens: @Sinbad
Ik wed dat MG het laatste bedoelt. En ik zou dat ook leuke info vinden voor een blog. Als je dat zelf niet lukt wil ik je er best bij helpen.

De vingers van de handschoen denken dat ze los van de anderen staan. De handschoen weet beter.

Op 24-09-2012 21:05:44 | Kudos: 1

Meneer Glimlach:

Sinbad:

Meneer Glimlach:

Hoe bedoel je precies omgaan met de natuur ?? Hoe ze hem slopen en leegroven of hoe ze hem 'lezen' zoals wij een krant

Meneer Glimlach:

Overigens ruik ik vaak wel de regen aankomen, maar dat komt omdat ik op het platteland zit en de geur van de net nat geworden grond van iets verderop dan op pik.

Ze zeggen dat het ruikt als 'air manis' (zoete lucht) zoals net geperst rietsuiker, maar ik ruik niets

en als ze rietsuiker lopen te persen ruik ik het al een straat eerder

Over hoe men de natuur kan "lezen". Dát is helaas een uitstervend fenomeen.

Wie weet tegenwoordig nog wat waar is?

Op 27-09-2012 20:16:52 | Kudos: 0